Τεχνητή Νοημοσύνη και νέο κοινωνικό συμβόλαιο: Οι προκλήσεις για δημοκρατία, εργασία και ισότητα (@ 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών)

Δελφοί, 22 Απριλίου 2026 – Σε καταλύτη τεκτονικών αλλαγών για τη δημοκρατία, την εργασία και την κοινωνική συνοχή αναδεικνύεται η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), θέτοντας στο επίκεντρο το ερώτημα ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου στην ψηφιακή εποχή. Στα επίκαιρα αυτά ζητήματα επικεντρώθηκε συζήτηση με ειδικούς από τους τομείς της τεχνολογίας, της ακαδημαϊκής έρευνας και της δημόσιας πολιτικής, στο πλαίσιο του 11oυ Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών που πραγματοποιείται στους Δελφούς  22- 25 Απριλίου.

Το πάνελ που συντόνισε ο κ. Νίκος Ερηνάκης, Επίκουρος Καθηγητής Φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Επιστημονικός Διευθυντής ENA, ανέδειξε τις βαθιές μεταβολές που ήδη συντελούνται σε θεσμούς, παραγωγή και καθημερινή ζωή, με αιχμή τις αρχές της ισότητας, της ατομικής αυτονομίας και της ψηφιακής κυριαρχίας, υπό το βάρος της ραγδαίας εξέλιξης της ΤΝ. 

«Βρισκόμαστε μπροστά σε μια επανάσταση. Όπως αναφέρεται η ΤΝ αποτελεί τον νέο «ηλεκτρισμό», αλλάζοντας πολλά στις ζωές μας. Θα βρεθούμε αντιμέτωποι με τεκτονικές αλλαγές». Αυτό τόνισε ο Ευάγγελος Κάνουλας, Καθηγητής και Ιδρυτής, University of Amsterdam, εστιάζοντας στους τομείς της εργασίας και των σχετικών υποδομών ισχύος. Σύμφωνα με τον ίδιο, η ενσωμάτωση της ΤΝ από τις επιχειρήσεις οδηγεί στον περιορισμό του κόστους, τη βελτίωση της παραγωγής και της απόδοσης, αλλά συνοδεύεται από μείωση των θέσεων εργασίας. Έτσι, υπογράμμισε,  μπορεί να βρεθούμε αντιμέτωποι με ένα εντελώς άγνωστο περιβάλλον, όπου έχει μεταβληθεί ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε την εργασία ή το κοινωνικό κράτος καταλήγοντας πως είναι κρίσιμο να σκεφτούμε πώς θα οργανώσουμε εκ νέου δίκαια την παραγωγή και τις εργασιακές σχέσεις. Επιπρόσθετα, στάθηκε στην ανάγκη η Ευρώπη να περάσει από την κατανάλωση ΤΝ στην παραγωγή, επενδύοντας σε σπάνιες γαίες, ενέργεια, νερό, δεδομένα, data centers και έρευνα, ώστε να ενισχυθούν και να αξιοποιηθούν ως εθνική υποδομή που θα υποστηρίζει κρίσιμους τομείς, όπως η υγεία, η παιδεία και η έρευνα. Αναφερόμενος στην επόμενη ημέρα επισήμανε πως η ΤΝ, τα επόμενα χρόνια, πιθανότατα θα «βγει» από τον ψηφιακό κόσμο και θα περάσει στον φυσικό, στην παραγωγή και στην οικονομία, ενώ έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου για το πώς συλλογικά θα διαχειριστούμε τα ανθρώπινα δεδομένα ως πόρο για την επίλυση προβλημάτων και όχι ως αγαθό προς εκμετάλλευση.

Από την πλευρά της, η Ευγενία Μπόζου, Επικεφαλής Κυβερνητικών Υποθέσεων & Δημόσιας Πολιτικής για την Google στην Ελλάδα, την Κύπρο και τη Μάλτα, αναφέρθηκε στο τρίπτυχο εκπαίδευση, εργασία, ρυθμιστικό πλαίσιο. Όπως σημείωσε, είναι κρίσιμο η ΤΝ να ενταχθεί στην εκπαιδευτική διαδικασία με τρόπο που να καλλιεργεί την κριτική σκέψη και την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων. Για τον λόγο αυτό, όπως είπε, χρειάζεται επαναπροσδιορισμός της εκπαίδευσης από νωρίς, αλλά και έμφαση στο upskilling και το reskilling, ώστε να συμβαδίσει με τις ραγδαίες αλλαγές. Σε ό,τι αφορά στον αντίκτυπο της ΤΝ στην αγορά εργασίας η κα Μπόζου τόνισε πως θα υπάρξει μία πραγματική επανάσταση όπου ακόμα δεν έχει γίνει σαφές σε ποιο βαθμό η κοινωνία θα προλάβει να δημιουργήσει νέες θέσεις που να ανταποκρίνονται στη νέα πραγματικότητα. Παράλληλα, αναφέρθηκε στο ρυθμιστικό πλαίσιο, λέγοντας ότι το AI Act αποτελεί μια καλή ισορροπία, ενώ με το νέο πλαίσιο Digital Omnibus υπάρχει ευκαιρία απλοποίησης των κανόνων, ώστε η Ευρώπη να περάσει πιο γρήγορα στην εφαρμογή και να επιταχύνει την ανάπτυξη της ΤΝ. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στην υγεία, σημειώνοντας ότι θα αλλάξει ριζικά ο τρόπος που την αντιλαμβανόμαστε. Εκτίμησε ότι πιθανότατα θα ζούμε περισσότερα χρόνια και πιο υγιείς, κάτι που αποτελεί μεγάλο στοίχημα για το μέλλον, με βασική προϋπόθεση την ισότιμη πρόσβαση όλων στα νέα δεδομένα υγείας. Τέλος, υπογράμμισε τη σημασία του ρόλου των αμερικανικών εταιρειών στην Ευρώπη και της συμβολής τους στην ανάπτυξη της ευρωπαϊκής οικονομίας. Όπως ανέφερε, η Google, με πολυετή παρουσία, επιδιώκει να αποτελεί μέρος αυτής της εξέλιξης.

Στην αλλαγή των ισορροπιών στο κοινωνικό συμβόλαιο και την ηθική κάθε κοινωνίας με την έλευση της ΤΝ στάθηκε ο κ. Χαράλαμπος Τσέκερης, Αναπληρωτής Πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής & Τεχνοηθικής. Όπως τόνισε, η διατάραξη δημιουργεί μία αστάθεια ανάμεσα στον online και τον offline κόσμο που οδηγεί σε μια σταδιακή κατάρρευση της αίσθησης της πραγματικότητας που αποδυναμώνει την εμπιστοσύνη, η οποία αποτελεί θεμελιώδη συνεκτικό ιστό της κοινωνίας και του κοινωνικού συμβολαίου. Επιπρόσθετα υποστήριξε πως κινδυνεύουμε να χάσουμε την ιστορική μνήμη, κάτι που επηρεάζει τόσο τον σχεδιασμό του μέλλοντος όσο και τη λειτουργία των θεσμών, οι οποίοι προσαρμόζονται με καθυστέρηση σε μια ταχέως μεταβαλλόμενη πραγματικότητα. Το κρίσιμο ερώτημα, όπως είπε, είναι πώς θα οικοδομήσουμε ξανά σχέσεις εμπιστοσύνης και πώς θα προστατεύσουμε την αλήθεια, η οποία αποτελεί τη βάση της δημοκρατίας. Παρά τις προκλήσεις, εξέφρασε συγκρατημένη αισιοδοξία, τονίζοντας ότι υπάρχουν αξίες ανθεκτικότητας, αρκεί να επανασυνδεθούν η αλήθεια, η πραγματικότητα και η εμπιστοσύνη ως ενιαίο κοινωνικό υπόβαθρο. Τέλος, υπογράμμισε ότι πρέπει να δοθεί έμφαση στις ηθικές αξίες της «επαύξησης» αντί του πλήρους αυτοματισμού που αντικαθιστά τον άνθρωπο, προωθώντας τη συμπληρωματικότητα, τη συνεργασία και την αλληλεγγύη. 

Στο ζήτημα της ισότιμης πρόσβασης και στις ρυθμιστικές προκλήσεις εστίασε η Ευγενία Σιαπέρα, Καθηγήτρια, (co)Director UCD Centre for Digital Policy, University College Dublin, Ιρλανδία. Όπως τόνισε, βρισκόμαστε μπροστά στην ανάγκη ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου για την ψηφιακή δημοκρατία, όπου όλα τα μέρη θα συμμετέχουν με ίσους όρους. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, όπως η στέγαση, η εκπαίδευση και το κοινωνικό κράτος, ενώ όπως σημείωσε υπάρχουν ήδη έρευνες κοινής γνώμης, σύμφωνα με τις οποίες η πλειονότητα των πολιτών εμφανίζεται αντίθετη στην άκριτη υιοθέτηση της ΤΝ, και ανησυχεί και για τη χρήση της στον πόλεμο, αλλά και την ανεξέλεγκτη συλλογή δεδομένων. Πρόκειται, όπως είπε, για σοβαρά πολιτικά ζητήματα που δεν συζητούνται επαρκώς σε υψηλό επίπεδο. Στάθηκε, επίσης, στις εξελίξεις γύρω από το AI Act, σημειώνοντας ότι η εφαρμογή του αναμένεται στα εθνικά κράτη, όμως την ίδια στιγμή παρατηρούνται τάσεις επιβράδυνσης ή και οπισθοδρόμησης σε σχέση με τις αρχικές δεσμεύσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ασκώντας κριτική στη φιλοσοφία του πλαισίου αυτού σημείωσε πως το AI Act τείνει να αντιμετωπίζει την ΤΝ ως μεμονωμένο προϊόν και όχι ως τεχνολογία που μετασχηματίζει συνολικά τις σχέσεις παραγωγής, την υγεία, την εκπαίδευση και το νομικό σύστημα. Έθεσε επίσης το ζήτημα της τεχνολογικής κυριαρχίας, αναφερόμενη σε πρωτοβουλίες όπως το Digital Omnibus, επισημαίνοντας ότι η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη αλλά εντάσσεται σε γεωπολιτικά πλαίσια ισχύος, όπου συχνά προέχουν οι εταιρείες και τα κράτη έναντι των πολιτών. Κατά την ίδια, ακόμη και στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρατηρείται μία τάση υιοθέτησης λογικών που θυμίζουν «εξορυκτικές» πολιτικές, όπως αυτές που αποδίδονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη αλλαγής νοοτροπίας και συνολικής στρατηγικής προσέγγισης απέναντι στις νέες τεχνολογίες.