Με το τέλος της πανδημίας παρατηρήθηκε μεγαλύτερος αριθμός λοιμώξεων αναπνευστικού από διαφόρους λοιμογόνους παράγοντες, όπως ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV), ωστόσο η αιτιολογία είναι ακόμη αβέβαιη. Ο όρος «ανοσιακό χρέος»(“immunitydebt ή immunitygap”) αναφέρθηκε για πρώτη φορά στη βιβλιογραφία το 2021, και ορίζεται ως η ελλιπής διέγερση του ανοσοποιητικού είτε λόγω των μειωμένων κυκλοφορούντων αναπνευστικών ιών με τη χρήση μη φαρμακευτικών μέτρων πρόληψης, όπως η χρήση μάσκας, αντισηψίας κλπ, ή και λόγω της παράλληλης μείωσης του εμβολιασμού εναντίον άλλων λοιμώξεων κατά την πανδημία, και είχε προβλεφθεί ότι αυτό το «χρέος» θα αποπληρωθεί μετά το πέρας της πανδημίας.
Η Παθολόγος Καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και ο Ιατρός Παναγιώτης Μαλανδράκης συνοψίζουν τα πρόσφατα δεδομένα που δημοσιεύθηκαν στις 10 Ιανουαρίου στο διεθνές περιοδικό JAMA. Οι κινεζικές αρχές ανακοίνωσαν τον Νοέμβριο του 2023, ότι μετά την άρση των προστατευτικών μέτρων, παρατηρήθηκε αύξηση στις λοιμώξεις του αναπνευστικού. Το ίδιο έχει παρατηρηθεί και διεθνώς. Το όφελος των εμβολίων, πέρα από την προστασία από ένα ορισμένο παθογόνο είναι και μία προστασία από άλλα διαφορετικά παθογόνα, μέσω μίας διαδικασίας που λέγεται «ετερόλογη ανοσία»(“heterologous immunity”). Ένας επιπρόσθετος όρος που χρησιμοποιήθηκε στη βιβλιογραφία είναι η «ανοσιακή κλοπή» (“immunity theft”) που είναι η μείωση της ανοσίας που οφείλεται στον ίδιο τον ιό SARS-CoV-2, αφήνοντας κάποιον ασθενή μετά από λοίμωξη COVID-19 πιο ευάλωτο σε μία επόμενη λοίμωξη. Η προσπάθεια τα προηγούμενα χρόνια να ελεγχθεί η πανδημία COVID-19, οδήγησε σε λιγότερες λοιμώξεις αναπνευστικού σε εκείνες τις χρονιές και αυτό με τη σειρά του αύξησε τον αριθμό των λοιμώξεων τα επερχόμενα έτη, ακολουθώντας τις βασικές αρχές της επιδημιολογίας των λοιμώξεων. Η χαμηλή επίπτωση του RSV κατά την πανδημία οδήγησε στη μείωση των αντισωμάτων των ενηλίκων που προστατεύουν από τη σοβαρή λοίμωξη. Τα νεογνά στηρίζονται στα αντισώματα της μητέρας για την προστασία τους. Ο ιός SARS-CoV-2 προκαλεί μία ανοσοκαταστολή μετά την οξεία λοίμωξη, κάτι που είναι γνωστό και με άλλες ιογενείς λοιμώξεις, καθώς το ανοσοποιητικό σύστημα χρειάζεται να «επιδιορθωθεί» μετά από τη λοίμωξη. Σύμφωνα με μελέτη στις ΗΠΑ, ο κίνδυνος για την εμφάνιση RSV λοίμωξης στα παιδιά που προηγουμένως είχαν νοσήσει με COVID-19 ήταν 6.4%, συγκριτικά με το 4.3% των παιδιών που δεν είχαν νοσήσει.
Επιπρόσθετα, το ανοσοποιητικό σύστημα επηρεάζει και τη νόσο του μακροχρόνιου COVID-19 “long COVID” που απασχολεί αρκετά τη διεθνή βιβλιογραφία. Το μακροχρόνιο COVID έχει αποδοθεί και στην χρόνια διέγερση του ανοσοποιητικού από την παρουσία αντιγόνου του ιού. Αυτή η διέγερση του ανοσοποιητικού επιβεβαιώθηκε και σε άλλες μελέτες ασθενών που ανάρρωσαν από σοβαρή νόσο COVID-19, στους οποίους μετρήθηκαν διαταραχές εκφράσεων γονιδίων των αιμοποιητικών κυττάρων, και αυξημένα μόρια φλεγμονής ακόμη και 1 έτος μετά τη νόσησή τους από τον ιό αυτό.
Συσχέτιση αυτοάνοσων νοσημάτων, όπως της γυροειδούς αλωπεκίας, με τη νόσηση από COVID-19
O COVID-19 σχετίζεται με έξαρση ή πυροδότηση διαφόρων αυτοάνοσων νοσημάτων, όπως ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και η ρευματοειδής αρθρίτιδα. Η γυροειδής αλωπεκία (Alopecia Areata-ΑΑ) είναι αυτοάνοση τριχόπτωση που εμφανίζεται σε ευαίσθητα άτομα από περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως ιούς, εμβολιασμούς και ψυχολογικό στρες. Υπάρχει ένας αυξανόμενος αριθμός αναφορών για εμφάνιση, έξαρση και επανεμφάνιση της γυροειδούς αλωπεκίας μετά τον COVID-19. Ωστόσο, τα στοιχεία που υποστηρίζουν τη συσχέτιση μεταξύ COVID-19 και γυροειδούς αλωπεκίας ήταν περιορισμένα μέχρι σήμερα.
Σύμφωνα με επιστημονικό άρθρο που δημοσιεύθηκε στο JAMADermatology στις 10 Ιανουαρίου 2024, και συνοψίζουν η Παθολόγος Καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικήςτης Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και η Βιολόγος Παναγιώτα Ζαχαράκη, σε σύγκριση 259.369 ασθενών με COVID-19 με αντίστοιχους υγιείς (μάρτυρες) που δεν είχαν νοσήσει, βρέθηκε ότι η επίπτωση της γυροειδούς αλωπεκίας σε ασθενείς με COVID-19 ήταν αναλογικά υψηλότερη από την επίπτωση στην ομάδα ελέγχου. Κατά τη μελέτη αυτή, η συχνότητα εμφάνισης γυροειδούς αλωπεκίας μετά τον COVID-19 αυξήθηκε σημαντικά σε όλες τις ομάδες άνω των 20 ετών, ανεξαρτήτως φύλου. Αυτή η σημαντική αύξηση της επίπτωσης και του επιπολασμού της γυροειδούς αλωπεκίας μετά τον COVID-19 υποστηρίζει τον πιθανό ρόλο του ιού στην εμφάνιση και έξαρση της γυροειδούς αλωπεκίας, αν και άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες επίσης, όπως το ψυχολογικό στρες, μπορεί να έχουν συμβάλει στην εμφάνιση της γυροειδούς αλωπεκίας κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Οι πιθανοί μηχανισμοί της γυροειδούς αλωπεκίας μετά τον COVID-19 περιλαμβάνουν αντιγονική μοριακή μίμηση μεταξύ του SARS-CoV-2 και των αντιγόνων του θύλακα της τρίχας, ενεργοποίηση κυτταροκινών και ακολούθως ενεργοποίηση της φλεγμονώδους απόκρισης. Αυτή η μελέτη αναδεικνύει την επιδημιολογική συσχέτιση μεταξύ του COVID-19 και της γυροειδούς αλωπεκίας, και απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να επικυρώσουν την συσχέτιση μεταξύ διαφόρων ανοσολογικών νοσημάτων και της νόσησης από COVID-19.
