Η στρατηγική σημασία της Αρκτικής για την Ευρώπη

Δελφοί, 24 Απριλίου 2026 – Η στρατηγική σημασία  του Αρκτικού Κύκλου για την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική ήταν το θέμα συζήτησης στο πλαίσιο του 11ου Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών που διεξάγεται στις 22 έως 25 Απριλίου.

Η κυρία  Άννα Διαμαντοπούλου, Πρόεδρος, ΔΙΚΤΥΟ, πρώην Ευρωπαία Επίτροπος ξεκίνησε λέγοντας ότι «στο παρελθόν, προσεγγίζαμε την Αρκτική κυρίως μέσα από το πρίσμα των περιβαλλοντικών ζητημάτων. Σήμερα, όμως, η Ευρώπη καλείται να διαδραματίσει έναν σαφώς πιο στρατηγικό ρόλο στην περιοχή, καθώς η Ρωσία έχει οικοδομήσει κυρίαρχη παρουσία, οι Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύουν τη δική τους, ενώ η Κίνα εισέρχεται δυναμικά ως «σχεδόν αρκτικό κράτος».

Όπως εξήγησε, η περιοχή καθορίζεται ολοένα και περισσότερο από συσχετισμούς ισχύος, με τον ανταγωνισμό να εστιάζει σε θαλάσσιες οδούς, πόρους και κανόνες. Η ναυτιλία λειτουργεί ως κρίσιμη γέφυρα μεταξύ των αρκτικών πόρων και των παγκόσμιων αγορών, γεγονός που εξηγεί και το έντονο ελληνικό ενδιαφέρον, καθώς η Ένωση Ελλήνων πλοιοκτητών συμμετέχει ήδη ενεργά στο Αρκτικό Συμβούλιο και τα ελληνόκτητα πλοία αξιοποιούν τις αρκτικές διαδρομές, παρά τη μεγάλη γεωγραφική απόσταση της περιοχής από τη χώρα μας.  «Η ισχύς δεν ορίζεται μόνο από τα σύνορα, και η ΕΕ οφείλει να καταστεί ενεργός και στρατηγικός παίκτης στην Αρκτική, αναγνωρίζοντάς την ως ευρωπαϊκό ζήτημα υψηλής σημασίας», κατέληξε.

Η κυρία Harriet E. Berg, Πρέσβειρα της Νορβηγίας στην Ελλάδα και την Κύπρο τόνισε ότι τα ζητήματα ασφάλειας έχουν καταστεί εξίσου σημαντικά με τα περιβαλλοντικά, ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία. «Η περιοχή δεν αποτελεί ένα θεσμικά «κενό» πεδίο, αλλά διέπεται από συγκεκριμένα νομικά δικαιώματα και δύο βασικές πραγματικότητες: πρόκειται για μια ζωντανή οικονομική ζώνη και για έναν χώρο πλήρους κυριαρχίας, ρυθμιζόμενο από το Δίκαιο της Θάλασσας και άλλους διεθνείς κανόνες. Επομένως, θα πρέπει να αντιμετωπίζεται όπως κάθε άλλη περιοχή του κόσμου. Κεντρικό ρόλο στη διακυβέρνησή της διαδραματίζει το Αρκτικό Συμβούλιο, η ισχυρότερη πολυμερής οργάνωση της περιοχής, με οκτώ κράτη-μέλη και 38 παρατηρητές, καθώς και ένα οικονομικό συμβούλιο στο οποίο συμμετέχουν και η ένωση των Ελλήνων πλοιοκτητών.  Ωστόσο, η λειτουργία του έχει ουσιαστικά παγώσει λόγω του πολέμου, καθώς η Ρωσία—η οποία καλύπτει περίπου το ήμισυ της Αρκτικής—έχει μπλοκάρει τις διαδικασίες», εξήγησε.

Ο κ. Håkan Emsgård, Πρέσβης της Σουηδίας στην Ελλάδα είπε στην δική του τοποθέτηση ότι η Ρωσία ενισχύει τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή, ενώ παράλληλα έχει μπλοκάρει τον πολιτικό διάλογο, επιτείνοντας τις γεωπολιτικές εντάσεις. «Τα κρίσιμα ορυκτά αποτελούν ένα εξαιρετικά σημαντικό ζήτημα, καθώς η εξόρυξή τους—και άλλων μετάλλων, όπως το κοβάλτιο—είναι δύσκολη αλλά απαραίτητη για την ενίσχυση της αυτάρκειας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ένα βασικό πρόβλημα παραμένουν οι χρονοβόρες νομικές διαδικασίες, καθώς από την έναρξη έως την εκμετάλλευση ενός κοιτάσματος απαιτούνται κατά μέσο όρο έως και 17 χρόνια. Στη Σουηδία η κυβέρνηση εργάζεται ώστε να μειώσει το χρόνο και να διευκολύνει τις επενδύσεις.  Παράλληλα, η παραγωγή χάλυβα αναδεικνύεται ως ένας ακόμα σημαντικός τομέας στην περιοχή. Την ίδια στιγμή, το περιβαλλοντικό ζήτημα παραμένει εξαιρετικά κρίσιμο: η τήξη των πάγων εξελίσσεται με ανησυχητικό ρυθμό και, αν συνεχιστεί, μέχρι το 2050 η Αρκτική ενδέχεται να έχει καλοκαίρια χωρίς πάγο—ένα πρωτοφανές φαινόμενο που προκαλεί έντονη ανησυχία με άμεσο αντίκτυπο τόσο στη ζωή μας όσο και στις δραστηριότητές μας στην περιοχή», είπε χαρακτηριστικά.

Ο κ. Artis Pabriks,  πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης της Λετονίας, Διευθυντής, Northern Europe Policy Center σημείωσε ότι η αμερικανική «υπενθύμιση» σχετικά με τη Γροιλανδία επανέφερε στο προσκήνιο τη σημασία της Αρκτικής. «Προς το παρόν, η συζήτηση για ευκαιρίες στις μεταφορές και τις εμπορικές διαδρομές παραμένει περισσότερο θεωρητική, καθώς οι απαραίτητες υποδομές δεν έχουν ακόμη αναπτυχθεί πλήρως· η μόνη χώρα που προετοιμάζεται συστηματικά για αυτό το ενδεχόμενο είναι η Ρωσία, όχι μόνο για οικονομικούς αλλά και για στρατιωτικούς λόγους. Το βασικό ερώτημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι πώς μπορεί να αποκτήσει ουσιαστική επιρροή στη διαχείριση αυτών των ευκαιριών, σε ένα περιβάλλον όπου η εξέλιξη των πραγμάτων παραμένει αβέβαιη. Τα κράτη της Βαλτικής συμμερίζονται παρόμοιο ενδιαφέρον με την Ελλάδα όσον αφορά τις θαλάσσιες διαδρομές», συμπλήρωσε και κατέληξε ότι η ασφάλεια αναδεικνύεται ως το σημαντικότερο ζήτημα για την Ευρώπη συνολικά. 

Τη συζήτηση συντόνισε ο δημοσιογράφος της Καθημερινής κ. Βασίλης Νέδος .