Tι είπαν – Στιγμές από το Economist – 30ή Συζήτηση Στρογγυλής Τραπέζης με την Ελληνική Κυβέρνηση“Πρόοδος σε μια εποχή αναταράξεων” D1-D2-D3

Α.Ε. Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας
Η δημοκρατία δεν υπήρξε ποτέ ένα πολίτευμα χωρίς κρίσεις, αλλά αντίθετα αντλεί τη δύναμή της ακριβώς από τη διαρκή δοκιμασία της, υπογράμμισε ο πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας, ο οποίος παρέθεσε ομιλία κατά την επίσημη έναρξη της 30ής Συζήτησης Στρογγυλής Τραπέζης με την Ελληνική Κυβέρνηση του Economist. «Είναι δύσκολο να φέρουμε στο μυαλό μας στιγμή της ανθρωπότητας που η δημοκρατία βρισκόταν σε νηνεμία – πάντα βρισκόταν σε συνθήκες κρίσης, ποτέ δεν γνώρισε γαλήνη», ανέφερε, τονίζοντας ότι οι προκλήσεις αλλάζουν μορφή, όχι όμως και ουσία.

 «Η δημοκρατία ρισκάρει με τον αέρα της ελευθερίας κι αυτό είναι το μεγαλείο της», σε αντίθεση με τα αυταρχικά καθεστώτα που δεν επιτρέπουν την ελεύθερη έκφραση, είπε, ενώ υπογράμμισε ότι η διαφωνία αποτελεί συστατικό στοιχείο της δημοκρατίας, προειδοποιώντας πως «η ομοφωνία είναι ο πειρασμός των αυταρχικών». Παράλληλα, ο κ.Τασούλας εξέφρασε την ανησυχία του για τη μειωμένη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, σημειώνοντας ότι το φαινόμενο δεν είναι καινούργιο, καθώς ακόμη και στην αρχαία Αθήνα μόνο ένα μέρος των πολιτών συμμετείχε ενεργά στη δημόσια ζωή.

Πρόσθεσε ότι «καμία δημοκρατία δεν στέκεται όρθια χωρίς ελεύθερη δημόσια σφαίρα» και επικαλέστηκε τη θεωρία του Γιούργκεν Χάμπερμας για την ισορροπία ανάμεσα στους θεσμούς και τη δημόσια συζήτηση, υποστηρίζοντας ότι τα τελευταία χρόνια αυτή η ισορροπία έχει διαταραχθεί από μηχανισμούς που ενισχύουν την πόλωση, τη σύγχυση και την τοξικότητα. «Η πραγματικότητα είναι τόσο σύνθετη, που κανένας δεν μπορεί να τη γνωρίζει πλήρως – η ελευθερία της γνώμης συνθέτει τις μερικές αλήθειες των πολλών. Όποιος περιορίζει την ελευθερία της γνώμης τυφλώνει την κοινωνία και την οδηγεί σε παρακμή. Οι απολυταρχίες ενώ μοιάζουν στιβαρές, στερούν την ελευθερία και καταλήγουν σε αδιέξοδα. Η δημοκρατία εγγυάται την πρόοδο – είναι εγγύηση για την ασφάλεια και την ευημερία», σημείωσε κλείνοντας ο πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας.

Νίκος Χριστοδουλίδης, Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας
«Η δημοκρατία δεν βρίσκεται σε παρακμή, αλλά μπροστά στην πρόκληση να προσαρμοστεί σε έναν κόσμο που αλλάζει ταχύτερα από τους ίδιους τους θεσμούς της», υποστήριξε ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης, τονίζοντας ότι η απάντηση δεν είναι η υποχώρηση της δημοκρατίας αλλά η εμβάθυνσή της. «Δεν παραγνωρίζουμε το γεγονός ότι η δημοκρατία δοκιμάζεται και καλείται να προσαρμοστεί σε νέα δεδομένα που αλλάζουν ταχύτερα από τους θεσμούς ενός κράτους», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η πόλωση, η παραπληροφόρηση, η απαξίωση των θεσμών και οι νέες τεχνολογίες μεταβάλλουν ριζικά τον δημόσιο διάλογο.

Όπως είπε, «η μεγαλύτερη πρόκληση για τις σύγχρονες δημοκρατίες είναι η αυξανόμενη αίσθηση των πολιτών ότι οι ανησυχίες τους δεν ακούγονται και ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από την καθημερινότητά τους». Για τον λόγο αυτόν, η κυπριακή κυβέρνηση προχώρησε σε σειρά μεταρρυθμίσεων που ενισχύουν τη συμμετοχή των πολιτών. Αναφερόμενος στην κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπογράμμισε ότι στόχος ήταν μια Ευρώπη πιο ανθρώπινη, αποτελεσματική και κοντά στους πολίτες, με παρεμβάσεις για την ανταγωνιστικότητα, το μεταναστευτικό, τη διεύρυνση και την οικονομική ανθεκτικότητα. Κλείνοντας, τόνισε ότι «η ψηφιακή εποχή μάς προσφέρει εργαλεία για πιο άμεση επικοινωνία και συμμετοχή των πολιτών μας», υπογραμμίζοντας πως μόνο αν οι δημοκρατίες δίνουν ουσιαστικές λύσεις στα προβλήματα των πολιτών θα ενισχύσουν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και θα αποτρέψουν την αναζήτηση εναλλακτικών απέναντι στη δημοκρατία.

Enrico Letta, Εισηγητής στην ΕΕ για το μέλλον της ενιαίας αγοράς και πρώην Πρωθυπουργός της Ιταλίας
«Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά στην τελευταία της ευκαιρία να αποκτήσει πραγματική στρατηγική αυτονομία μέσα σε έναν κόσμο όπου η κλίμακα καθορίζει πλέον την ισχύ», υποστήριξε ο εισηγητής στην ΕΕ για το μέλλον της ενιαίας αγοράς και πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας Enrico Letta, τονίζοντας ότι η απάντηση στις γεωπολιτικές προκλήσεις είναι η βαθύτερη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. «Η ισχύς της δημοκρατίας μας είναι να συμφωνούμε πως διαφωνούμε», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι η ευρωπαϊκή ενοποίηση οικοδομήθηκε πάνω στη συμφιλίωση πρώην αντιπάλων και αποτελεί «ένωση μειονοτήτων».

Επισήμανε ότι η άνοδος δυνάμεων όπως η Κίνα, η Ινδία και οι ΗΠΑ αλλάζει ριζικά τις παγκόσμιες ισορροπίες, καθιστώντας αναγκαία την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ενότητας. Όπως είπε, «για να έχουμε ένα μέλλον πρέπει να πάμε σε μεγαλύτερη ολοκλήρωση, να αλλάξει η κλίμακα», σημειώνοντας ότι μόνο έτσι η Ευρώπη θα μπορέσει να συνδυάσει την ανταγωνιστικότητα με την κυριαρχία της. Αναφέρθηκε στην απόφαση των ευρωπαϊκών θεσμών να προχωρήσουν σε 42 μέτρα για την εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς, εκφράζοντας την ελπίδα ότι έως το επόμενο έτος η πλειονότητά τους θα έχει ήδη μετατραπεί σε νομοθεσία. Υποστήριξε ακόμη ότι «τους τελευταίους πέντε μήνες η ΕΕ κατάφερε περισσότερα από τα τελευταία δέκα χρόνια», αποδίδοντας την επιτάχυνση αυτή στις γεωπολιτικές εξελίξεις και ιδιαίτερα στην κρίση της Γροιλανδίας. Χαρακτήρισε την τρέχουσα συγκυρία ως το τελευταίο παράθυρο ευκαιρίας για την Ευρώπη, σημειώνοντας ότι η ΕΕ οφείλει να προστατεύσει τη βιομηχανική της βάση, να προχωρήσει στην πράσινη μετάβαση και να συνεχίσει τη διεύρυνσή της, με την ένταξη της Ουκρανίας να αποτελεί, όπως είπε, ζήτημα χρόνου.

Anne Applebaum, δημοσιογράφος, συγγραφέας και ιστορικός
«Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένες τις σχέσεις της ούτε με τις Ηνωμένες Πολιτείες ούτε με το διεθνές περιβάλλον, καθώς βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ταυτόχρονη πίεση από την Ουάσιγκτον, τη Μόσχα και το Πεκίνο», προειδοποίησε η δημοσιογράφος, συγγραφέας και ιστορικός Anne Applebaum. Όπως ανέφερε, «οι ΗΠΑ δεν βλέπουν τον υπόλοιπο κόσμο ως χώρο συνεργασίας αλλά σαν παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος», ενώ η Ρωσία επιδιώκει να αποσταθεροποιήσει ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μέσω υβριδικών επιθέσεων και η Κίνα αντιμετωπίζει την Ευρώπη κυρίως ως αγορά για τα προϊόντα και τις τεχνολογίες της.

Υποστήριξε ότι η Ευρώπη μπορεί να διατηρήσει την κυριαρχία της μόνο αν αποκτήσει ισχυρότερη κοινή φωνή και μειώσει τις εξαρτήσεις της, ιδιαίτερα στον ενεργειακό τομέα. Έθεσε το ερώτημα «ποιος θα ελέγχει την Ευρώπη; Οι αλγόριθμοι που γράφονται στην Κίνα ή όσοι γράφονται στην Ευρώπη;», υπογραμμίζοντας ότι η τεχνολογία αποτελεί πλέον πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην Ουκρανία, χαρακτηρίζοντάς τη ως χώρα που βρίσκεται «στην αιχμή της τεχνολογίας» και σημειώνοντας ότι ο πόλεμος έχει οδηγήσει σε «μικρά στρατιωτικά θαύματα», ιδιαίτερα στον τομέα των drones. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να βασίζει τη στρατηγική της στην προσδοκία επιστροφής της προεδρίας των ΗΠΑ σε Δημοκρατικό πρόεδρο. «Η ελπίδα να επιστρέψουμε εκεί όπου ήμασταν δεν είναι στρατηγική καλή για την Ευρώπη», είπε, επισημαίνοντας ότι οι πολιτικές και οι ιδέες του Τραμπ θα συνεχίσουν να επηρεάζουν την αμερικανική πολιτική σκηνή και μετά το τέλος της θητείας του.

Daniel Franklin, Εκτελεστικός Αρχισυντάκτης και Ανώτερος Συντάκτης για τη Βρετανία, The Economist
Η έννοια της προόδου σε μια εποχή διαρκών αναταράξεων βρέθηκε στο επίκεντρο της τοποθέτησης του εκτελεστικού αρχισυντάκτη και ανώτερου συντάκτη για τη Βρετανία του περιοδικού The Economist Daniel Franklin, ο οποίος υποστήριξε ότι η γεωπολιτική αβεβαιότητα αποτελεί πλέον το μόνιμο πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούνται να κινηθούν κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και κοινωνίες. «Το ερώτημα είναι αν υπάρχει πρόοδος σε μια περίοδο αναταραχών», είπε επισημαίνοντας ότι ο κόσμος βρίσκεται σήμερα «μεταξύ σφύρας και άκμονος».

Joan Hoey, Σύμβουλος του EIU για την Ευρώπη
Η Ελλάδα έχει αποδειχθεί περισσότερο ανθεκτική από ό,τι πολλοί ανέμεναν, παρά το γεγονός ότι παραμένει εκτεθειμένη στις γεωπολιτικές αναταράξεις και στα εξωτερικά σοκ, υποστήριξε η σύμβουλος του EIU για την Ευρώπη και ειδική αναλύτρια για την Ελλάδα Joan Hoey. Όπως ανέφερε, «ο πόλεμος στο Ιράν επισκιάζει τις προβλέψεις για το 2026, ίσως και το 2027», ενώ η Ευρώπη εξακολουθεί να επηρεάζεται από τις υψηλές τιμές ενέργειας λόγω της εξάρτησής της από εισαγόμενο πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Παρά το δύσκολο διεθνές περιβάλλον, προβλέπει ανάπτυξη 1,2% για την ευρωζώνη το 2026 και 1,8% το 2027.

Για την Ελλάδα, η εικόνα εμφανίζεται αισθητά καλύτερη, σύμφωνα με την κ. Hoey. Σημείωσε ότι η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται ταχύτερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, απολαμβάνει την εμπιστοσύνη των ξένων επενδυτών και έχει βελτιώσει σημαντικά το προφίλ κινδύνου της. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη συνεχή αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους, επισημαίνοντας ότι «η Ελλάδα είναι νικητής – έχει αντιμετωπίσει τους κινδύνους σε όλα τα επίπεδα», καθώς ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ αναμένεται να μειωθεί από περίπου 180% πριν λίγα χρόνια σε περίπου 115% έως το τέλος της δεκαετίας. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι οι προκλήσεις δεν έχουν εξαφανιστεί. Το υψηλό κόστος ζωής, οι γεωπολιτικές εξελίξεις και τα εξωτερικά σοκ εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικούς παράγοντες αβεβαιότητας. Ωστόσο, εκτίμησε ότι η χώρα βρίσκεται σε θετική τροχιά και προέβλεψε πως η Νέα Δημοκρατία έχει τις περισσότερες πιθανότητες να κερδίσει και τις επόμενες εθνικές εκλογές.

Alasdair Ross, Συντάκτης Διεθνών Θεμάτων, “The World Ahead 2026”, The Economist
Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται με ρυθμό που δεν έχει ιστορικό προηγούμενο και οι μεγαλύτερες αλλαγές βρίσκονται ακόμη μπροστά μας, υποστήριξε ο συντάκτης διεθνών θεμάτων της ετήσιας έκδοσης προβλέψεων του περιοδικού The Economist “The World Ahead 2026” Alasdair Ross, περιγράφοντας την AI ως τη σημαντικότερη τεχνολογική δύναμη της εποχής. «Η ΑΙ αλλάζει τα πάντα», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η κοινωνία έχει δει μέχρι στιγμής μόνο ένα μικρό μέρος των δυνατοτήτων της. Η πρόοδος στην υπολογιστική ισχύ, στα μοντέλα και στην καινοτομία, «εξελίσσεται με ταχύτητα που δεν μπορεί να συγκριθεί με προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις». Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην προοπτική της αυτοβελτίωσης των ίδιων των μοντέλων AI, ένα πεδίο για το οποίο «υπάρχει ακόμη έντονη επιστημονική διαφωνία». Υπογράμμισε ότι ακόμη και οι εταιρείες που αναπτύσσουν τα πλέον προηγμένα συστήματα AI δυσκολεύονται να προβλέψουν την επόμενη φάση. «Αναρωτιούνται ποιο θα είναι το επόμενο βήμα», είπε, προσθέτοντας ότι οι ίδιοι οι δημιουργοί τους προσπαθούν να κατανοήσουν τη λειτουργία αυτών των «μαύρων κουτιών». Κατά την εκτίμησή του, η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης θυμίζει πλέον έκρηξη, με τις τεχνολογικές εξελίξεις να ξεπερνούν ακόμη και τις προσδοκίες όσων πρωτοστατούν στον χώρο.

Κυριάκος Πιερρακάκης, Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Πρόεδρος του Eurogroup
Συγκρατημένα αισιόδοξος για την επόμενη ημέρα στην Ευρώπη εμφανίστηκε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, ο οποίος αφού χαιρέτισε τις εκθέσεις των κ. Λέττα και Ντράγκι, επεσήμανε τη σημασία που έχει «όλοι οι Ευρωπαίοι να έχουμε την ίδια πυξίδα και την ίδια ορολογία». Ο Έλληνας επικεφαλής του Eurogroup δήλωσε αισιόδοξος για το πόσο γρήγορα η Ευρώπη μπορεί να κάνει την απαιτούμενη σύγκλιση με τους στόχους των δύο εκθέσεων. «Υπάρχει κίνηση, αλλά χρειαζόμαστε πολλά περισσότερα και σε πολλά μέτωπα», πρόσθεσε, ξεκαθαρίζοντας ότι «πρέπει να γίνουμε πιο φιλόδοξοι». «Οι πολιτικές συνθήκες υφίστανται […] και υπάρχουν εξωτερικοί παράγοντες που μας πιέζουν να φέρουμε αποτελέσματα», είπε.

Ειδικότερα, επέλεξε να κάνει ειδική αναφορά στην ενοποίηση των κεφαλαιαγορών. Ο κ. Πιερρακάκης δήλωσε ότι «επιβλέπουμε συζητήσεις που προοδεύουν», εκτιμώντας ότι αυτές θα φέρουν πολύ γρήγορα αποτελέσματα. Όσον αφορά την ενέργεια, παρατήρησε ότι ο αντίκτυπος της κρίσης στη Μέση Ανατολή θα ήταν 12% μεγαλύτερος αν δεν είχαν ληφθεί τα ενεργειακά μέτρα του 2022. Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη για μεγαλύτερες επενδύσεις σε δίκτυα, αποθήκευση κ.ά., καθώς και την ανάγκη για ενεργειακή ένωση.

Από εκεί και πέρα, εστίασε στο κομμάτι της τεχνολογίας, καθώς οι καινοτομίες θα καθορίσουν την παραγωγικότητα.  Όπως και στην Ελλάδα του 2019, εξήγησε, υπάρχει μια σειρά πραγμάτων που δεν είχαν γίνει τα προηγούμενα χρόνια. «Όλα αυτά παρέχουν μια ευκαιρία για μέρισμα – το μέρισμα του προφανούς», ανέφερε. Αλλά, συμπλήρωσε, θέλουμε ένα τεχνολογικό δόγμα – κι αυτό «θα γίνει μέσω των Ευρωπαίων πρωταθλητών», στους οποίους θα πρέπει να επενδύσουμε.

Αλέξανδρος Εξάρχου, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος, Όμιλος AKTOR,
Διευθύνων Σύμβουλος, Atlantic SEE LNG Trade
Για μια ελληνική οικονομία η οποία ζει ιστορικές στιγμές μίλησε ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του Ομίλου AKTOR και διευθύνων σύμβουλος της Atlantic SEE LNG Trade Αλέξανδρος Εξάρχου, διαπιστώνοντας τον τελευταίο χρόνο «ένα συγκλονιστικά σοβαρό ενδιαφέρον πολλών επενδυτών να σηκώσουν ελληνικό “κίνδυνο” και να βάλουν χρήματα στην Eλλάδα». «Εγώ παρόμοιο πράγμα δεν έχω ξαναδεί», σχολίασε, προτού εξηγήσει πως «ό,τι έχουμε επιτύχει από πλευράς οικονομίας, τώρα αρχίζει να αποδίδει». Παράλληλα, εξέφρασε την ελπίδα αυτή η περίοδος να συνεχιστεί, καθώς σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο οι ιδιωτικές επενδύσεις θα αντικαταστήσουν τα συστήματα τύπου RRF. Είμαι, πρόσθεσε, πιο αισιόδοξος από ποτέ. «Με πολιτική σταθερότητα και ιδιωτική πρωτοβουλία, μπορούμε να βάλουμε τις βάσεις για την επόμενη γενιά του RRF, που θα στηρίζεται στα δικά μας πόδια και όχι στα ξένα», τόνισε.

Περαιτέρω, ο κ. Εξάρχου αναφέρθηκε και στην ενεργειακή κατάσταση της Ευρώπης, τονίζοντας ότι «η προσπάθεια είναι να υπάρξει μια ισορροπία στις πηγές ενέργειας και να μην εξαρτάται από μία μόνο πηγή, είτε αυτή λέγεται ρωσικό αέριο είτε αμερικανικό LNG. Επίσης, εκτίμησε ότι για να καταφέρει η Ευρώπη να καθίσει στο τραπέζι με τα μεγάλα παιδιά (δηλαδή τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα) θα πρέπει να διασφαλίσει μια ισορροπία των πηγών ενέργειας. Δήλωσε δε, ότι αυτήν τη στιγμή η μοναδική αξιόπιστη πηγή είναι η Αμερική, ενώ παρατήρησε ότι η Ελλάδα είναι ένα βήμα μπροστά, χάρη στη δημιουργία του Κάθετου Διαδρόμου.

Τέλος, όσον αφορά την πράσινη μετάβαση, εξήγησε ότι «αν επιμένεις σε μια πολιτική με τεράστιο κόστος, πρέπει να είσαι διατεθειμένος να το πληρώσεις. Όμως, η Ευρώπη δεν είναι, άρα πρέπει να συμβιβαστεί με άλλες λύσεις». «Είναι αδύνατον η Ευρώπη να αποκτήσει ανταγωνιστική θέση, αν δεν κάνει κάποιους συμβιβασμούς», υπογράμμισε κλείνοντας ο κ. Εξάρχου. 

Ahmet Davutoğlu, πρώην Πρωθυπουργός της Τουρκίας
Στην εν εξελίξει σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα αναφέρθηκε στο ετήσιο συνέδριο του Economist στην Αθήνα ο πρώην πρωθυπουργός της Τουρκίας Ahmet Davutoglu, σχολιάζοντας ότι είναι μια κρίσιμη σύνοδος όσον αφορά την προσπάθεια να καλυφθεί το χάσμα μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης. Τόνισε ότι η ΕΕ δεν μπορεί να είναι γεωστρατηγικός παίκτης χωρίς την Τουρκία, ότι δεν μπορεί να έχει επιρροή στη Μέση Ανατολή, την Κασπία, την Κεντρική Ασία, τη Μαύρη Θάλασσα χωρίς την Τουρκία. Επεσήμανε ότι η Τουρκία έχει πληρώσει το τίμημα του εμφυλίου πολέμου στη Συρία υποδεχόμενη εκατομμύρια πρόσφυγες, ενώ η ΕΕ θέλει να έχει επιρροή στη Μέση Ανατολή χωρίς να αναλαμβάνει κάποιο τίμημα, όπως είπε. Ο κ. Davutoglu τόνισε ότι ούτε η Τουρκία μπορεί να είναι παγκόσμιος παίκτης χωρίς τις ευρωπαϊκές αξίες, σημειώνοντας πως οι ίδιες οι ευρωπαϊκές χώρες πρέπει να υπερασπίζονται τις ευρωπαϊκές αξίες. Στο πλαίσιο αυτό, άσκησε κριτική στην υποστήριξη της ΕΕ προς το Ισραήλ. Τέλος, έκανε αναφορά στις σχέσεις της Τουρκίας με τα Δυτικά Βαλκάνια.

Τάσος Χατζηβασιλείου, Υφυπουργός Εξωτερικών, αρμόδιος για τις Ευρωπαϊκές Υποθέσεις
Η Ελλάδα στηρίζει την ευρωπαϊκή προοπτική της Ουκρανίας και της Μολδαβίας, τόνισε ο υφυπουργός Εξωτερικών, αρμόδιος για τις Ευρωπαϊκές Υποθέσεις Τάσος Χατζηβασιλείου από το βήμα του ετήσιου συνεδρίου του Economist στην Αθήνα. Επεσήμανε ότι τα Δυτικά Βαλκάνια ανήκουν από κάθε άποψη στην ευρωπαϊκή οικογένεια και ότι η Ελλάδα υποστηρίζει το ευρωπαϊκό τους μέλλον. Σημείωσε ότι η Ελλάδα θα αναλάβει πρωτοβουλίες σε αυτήν την κατεύθυνση όταν αναλάβει την προεδρία της ΕΕ, στο β΄ εξάμηνο του 2027. Στο ίδιο πλαίσιο, ο κ. Χατζηβασιλείου σχολίασε ότι υπήρξε ένα κενό όσον αφορά το ενδιαφέρον της ΕΕ για τα Δυτικά Βαλκάνια, το οποίο εκμεταλλεύθηκαν αναθεωρητικοί παίκτες εκτός ΕΕ. Τέλος, έριξε βάρος στον ενεργειακό ρόλο της Ελλάδας στην ευρύτερη περιοχή και στην ενεργειακή διάσταση της διεύρυνσης της ΕΕ, φέρνοντας ως παράδειγμα –μεταξύ άλλων– τον Κάθετο Διάδρομο.

Αναφερόμενος στο θέμα των σχέσεων της Τουρκίας με την ΕΕ, ο κ. Χατζηβασιλείου σημείωσε ότι δεν υπάρχει πρόοδος αλλά οπισθοχώρηση και πρόσθεσε ότι μια ισχυρή δημοκρατική Τουρκία θα ήταν σημαντική όχι μόνο για την ΕΕ αλλά και για την προοπτική των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Σε παρατήρηση του κ. Davutoglu ότι για τη μη επίλυση του Κυπριακού έχουν ευθύνη οι Ελληνοκύπριοι που ψήφισαν «Όχι» στο Σχέδιο Ανάν και ότι η ΕΕ δεν έπρεπε να αποδεχθεί ως μέλος της την Κύπρο εφόσον δεν είχε επιλυθεί το θέμα της εδαφικής κυριαρχίας, ο κ. Χατζηβασιλείου τόνισε ότι η Τουρκία έχει καταλάβει παράνομα το 1/3 της Κύπρου και πως η μόνη λύση είναι η διζωνική-δικοινοτική ομοσπονδία στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών.

Boris Tadić, πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Σερβίας
Κάθε φορά που η Σερβία εκπλήρωνε τις προϋποθέσεις εισόδου στην ΕΕ, η ΕΕ έθετε νέους όρους, σχολίασε από το βήμα του Economist στην Αθήνα ο πρόεδρος της Δημοκρατίας της Σερβίας Boris Tadić. Περαιτέρω, επεσήμανε ότι η Ευρώπη βρισκόταν επί δεκαετίες υπό την επιρροή των ΗΠΑ, αλλά μετά τις γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων χρόνων αφυπνίζεται. Τόνισε ότι η ΕΕ δεν μπορεί να είναι παγκόσμιος παίκτης χωρίς διεύρυνση, η οποία δεν πρέπει, όπως είπε, να είναι μόνο οικονομική-τεχνολογική αλλά και γεωστρατηγική και αμυντική και πολιτισμική. Στο πλαίσιο αυτό, ο κ. Tadić σχολίασε ότι οι χώρες μέλη της ΕΕ είναι μικρές σε έκταση και πληθυσμό σε σχέση με ΗΠΑ, Κίνα και Ινδία και ότι οι ηγεσίες τους θα πρέπει να κατανοήσουν πώς θα είναι ο κόσμος τα επόμενα 10-20 χρόνια, αλλιώς η ΕΕ θα χάσει το παιχνίδι. Αναφέρθηκε επίσης στην ανάγκη για μια πολυμερή συνεργασία όσον αφορά τα Δυτικά Βαλκάνια, που να περιλαμβάνει και τη Σερβία και την Τουρκία. Τέλος, έριξε βάρος στην ανάγκη επίλυσης του Ουκρανικού, γιατί αλλιώς, όπως είπε, η Ευρώπη θα έχει δημιουργήσει έναν πολύ επικίνδυνο εχθρό.

Robert Habeck, τέως Αντικαγκελάριος της Γερμανίας
Tο ΝΑΤΟ και η ΕΕ δεν ήταν προετοιμασμένοι για την κατάσταση με τη Ρωσία, τόνισε ο τέως αντικαγκελάριος της Γερμανίας Robert Habeck, προσθέτοντας ότι η Ρωσία καταλαβαίνει μόνο τη λογική της ισχύος. Συνέχισε επισημαίνοντας ότι η ΕΕ είναι μια ένωση αξιών και πρέπει να συνδυάζει την ισχύ με τις αξίες. Η ΕΕ πρέπει να απαντήσει τι είδους ένωση θέλει να είναι στο μέλλον και ως προς αυτό, τόνισε, υπάρχουν τρεις επιλογές: α) να συνεχίσει όπως τα τελευταία 15 χρόνια, με συμβιβασμούς, β) να προχωρήσει σε δομική αυτομεταρρύθμιση, π.χ. να μην ισχύει το δικαίωμα βέτο σε περίπτωση περαιτέρω διεύρυνσης, και γ) να κάνει ένα μεγάλο άλμα προς το εμπρός, με τη δημοσιονομική ένωση, την αμυντική ένωση και την ενοποίηση της εξωτερικής πολιτικής. Ο κ. Habeck τάχθηκε υπέρ μιας πραγματιστικής προσέγγισης αλλά με περισσότερη φιλοδοξία, όπως είπε χαρακτηριστικά. Τέλος, αναφέρθηκε στην ανάγκη στενότερης συνεργασίας με χώρες όπως η Τουρκία και ο Καναδάς.

Alona Shkrum, Πρώτη Υφυπουργός για την Ανάπτυξη Κοινοτήτων και Περιφερειών της Ουκρανίας
Η Ουκρανία δεν θέλει να μείνει στην αίθουσα αναμονής της ΕΕ, τόνισε η πρώτη υφυπουργός για την Ανάπτυξη Κοινοτήτων και Περιφερειών της Ουκρανίας Alona Shkrum. Επεσήμανε ότι η Ευρώπη οικοδομούνταν πάντα σε περιόδους κρίσης, κάτι που ποτέ δεν ήταν εύκολο. Έριξε βάρος σε αυτά που έχει να προσφέρει η Ουκρανία στην Ευρώπη, όπως είπε, στους τομείς της άμυνας, της τεχνολογίας και της εν γένει ανθεκτικότητας, μεταξύ άλλων. Σημείωσε ότι η Ρωσία έχει καταστρέψει 3 εκατ. νοικοκυριά στην Ουκρανία και 4.000 χλμ. οδικού δικτύου και γεφυρών, ωστόσο η Ουκρανία όχι μόνο δεν κατέρρευσε, αλλά έχει και οικονομική ανάπτυξη σε ορισμένα μέρη της. Αναφέρθηκε περαιτέρω στην ανθεκτικότητα της Ουκρανίας και στις τεχνολογικές δυνατότητες της χώρας σε θέματα άμυνας, προστασίας κρίσιμων υποδομών, πολιτικής προστασίας κ.ά.

Άννα Διαμαντοπούλου, Πρόεδρος, Δίκτυο για τη Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα και την Ευρώπη, πρώην Επίτροπος για την Απασχόληση, τις Κοινωνικές Υποθέσεις και τις Ίσες Ευκαιρίες
Η διεύρυνση της ΕΕ είναι ένα θέμα σημαντικό, επείγον, αλλά δεν είναι κάτι εύκολο, τόνισε η πρόεδρος του Δικτύου για τη Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα και την Ευρώπη και πρώην Επίτροπος Άννα Διαμαντοπούλου. Στο θέμα αυτό υπάρχουν τρεις προσεγγίσεις, όπως εξήγησε: η προσέγγιση της εκάστοτε υποψήφιας χώρας, η προσέγγιση των ήδη κρατών μελών και η προσέγγιση των ευρωπαϊκών θεσμών – κατά πόσον είναι προετοιμασμένοι για την επόμενη μέρα. Δεν είναι μόνο θέμα γεωπολιτικής, εξίσου σημαντικά είναι και η δημοκρατία και το κοινωνικό κράτος, σημείωσε η κ. Διαμαντοπούλου. Επεσήμανε ότι υπάρχουν μεγάλες καθυστερήσεις σε αυτό το πεδίο, ότι η διαδικασία πρέπει να επιταχυνθεί, ωστόσο δεν πρέπει να μιλάμε μόνο για την επιτάχυνση, αλλά και για τους κανόνες που πρέπει να εκπληρώσουν τα υποψήφια μέλη. Σε αυτό το πλαίσιο, έριξε βάρος στην έννοια της εμβάθυνσης. Τέλος, η πρώην Επίτροπος αναφέρθηκε στην ανάγκη για μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας της ΕΕ και σχολίασε ότι η ένωση πρέπει να γίνει πιο ισχυρή και πιο ικανή, αλλά και να μη χάσει τη δημοκρατική της διάσταση.

Τάκης Θεοδωρικάκος, Υπουργός Ανάπτυξης
«Η Ελλάδα του 2030 πρέπει να είναι μια χώρα που παράγει πιο αποτελεσματικά, εξάγει περισσότερο, καινοτομεί με διάρκεια και δημιουργεί ποιοτικές θέσεις εργασίας». Αυτό ήταν το μήνυμα που έστειλε από το βήμα του ετήσιου συνεδρίου του Economist στην Αθήνα ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος, ο οποίος περιέγραψε μια χώρα με μονάδες παραγωγής που εκσυγχρονίζονται χωρίς εμπόδια, αλλά και με επενδύσεις που μένουν στον τόπο, δημιουργούν τεχνογνωσία και μειώνουν τις ανισότητες. «Τα πρώτα αποτελέσματα αυτής της πορείας υπάρχουν», συνέχισε, παραπέμποντας στη φαρμακοβιομηχανία, στη βιομηχανία αλουμινίου, στις κρίσιμες πρώτες ύλες (γάλλιο), στη βιομηχανία τροφίμων, στη ναυπηγική βιομηχανία που ανασυγκροτείται, καθώς και στην αμυντική βιομηχανία. Σήμερα, όπως παρατήρησε, υλοποιούνται 930 επενδυτικά σχέδια με προϋπολογισμό άνω των 3 δισ. ευρώ και ενισχύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ. Ειδικά στο υπουργείο Ανάπτυξης, πρόσθεσε, γίνονται πράξη 91 στρατηγικές και εμβληματικές επενδύσεις, με 22 σημαντικά έργα να αφορούν μόνο τον τελευταίο 1,5 χρόνο.

Όσον αφορά την εικόνα της Ευρώπης, ο κ. Θεοδωρικάκος υποστήριξε ότι «πλέον συνειδητοποιεί τα όρια ενός μοντέλου που στηρίχθηκε υπερβολικά στην κατανάλωση και τις εισαγωγές, αφήνοντας τμήματα της παραγωγής να φύγουν εκτός ηπείρου». Έτσι, συμπλήρωσε, ενισχύεται η πεποίθηση ότι η ευημερία χωρίς ισχυρή παραγωγική βάση είναι μια ευάλωτη και προσωρινή ευημερία. «Η Ευρώπη το αντιλαμβάνεται όλο και πιο καθαρά […] Αυτή η στροφή είναι αναγκαία και σωστή», παρατήρησε. Ωστόσο, εξήγησε ότι «η Ευρώπη δεν έχει ακόμη αποκτήσει την ταχύτητα, την ενιαία βούληση και την εκτελεστική δύναμη για αυτήν τη στροφή, όπως απαιτεί ο πολύ σκληρός παγκόσμιος ανταγωνισμός».

Gus Bilirakis, Βουλευτής και Πρόεδρος της Υποεπιτροπής Εμπορίου και Βιομηχανίας,
Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ
Στο ζήτημα της ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο εστίασε ο βουλευτής και πρόεδρος της Υποεπιτροπής Εμπορίου και Βιομηχανίας της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ Gus Bilirakis, τονίζοντας τη σημασία της περιοχής για τον κόσμο. Αναφέρθηκε σε «παράνομη κατοχή της Κύπρου» από την Τουρκία και, με αφορμή τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, σημείωσε ότι η Αμερική θα κάνει «αυτό που πρέπει» όσον αφορά το πρόγραμμα των αεροσκαφών του F35. Τόνισε ότι η Αμερική είναι ισχυρότερη στο εξωτερικό όταν βασίζει τις συμμαχίες της σε κοινές αξίες, όπως η δημοκρατία, καθώς και στην οικονομική ασφάλεια. O κ. Bilirakis αναφέρθηκε σε αυξανόμενη επιρροή της Κίνας και του Ιράν που επιβεβαιώνει την ανάγκη για μια πιο ισχυρή και συντονισμένη απάντηση της Δύσης, όπως είπε χαρακτηριστικά. Ελλάδα-Κύπρος και Ισραήλ είναι πυλώνες σταθερότητας σε μια προβληματική περιοχή, σχολίασε. Μίλησε για δέσμευση των ΗΠΑ απέναντι σε «έναν από τους πιο αξιόπιστους συμμάχους στο ΝΑΤΟ», την Ελλάδα. Αναφέρθηκε επίσης στον διάδρομο Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης, για τον οποίο είπε ότι μπορεί να αλλάξει το παγκόσμιο εμπόριο, το μέλλον του οποίου, τόνισε, θα πρέπει να διαμορφώνεται από δημοκρατικά έθνη και όχι από απολυταρχικά καθεστώτα. Τέλος, ο κ. Bilirakis άσκησε κριτική στη στάση της Τουρκίας έναντι της Κύπρου και του Ισραήλ και έδωσε έμφαση στην επιδίωξη της περιφερειακής σταθερότητας.

Dubravka Šuica, Επίτροπος για τη Μεσόγειο, Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Για περίοδο αναταραχών μίλησε σε μήνυμα που έστειλε στο συνέδριο η Επίτροπος για τη Μεσόγειο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Dubravka Šuica, τονίζοντας ότι η πολιτική της ΕΕ αποσκοπεί στην ενίσχυση της σταθερότητας και της ευημερίας. Όσον αφορά τις συνεργασίες στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου, αναφέρθηκε στη Συμφωνία για τη Μεσόγειο, τη διασύνδεση των πανεπιστημίων της περιοχής, το σύστημα υποβρύχιων καλωδίων Medusa κ.ά. Επεσήμανε την ανάγκη η πολιτική για την περιοχή να προάγει το ελεύθερο εμπόριο και τη διασυνδεσιμότητα. Τέλος, η κ. Šuica τόνισε ότι ΕΕ προσφέρει βοήθεια σε όλες τις εμπόλεμες ζώνες και σε όλους τους εταίρους της.

Volkan Bozkir, πρώην Πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών
Στην ανάγκη οι ηγεσίες να διδάσκονται από την ιστορία έριξε βάρος ο πρώην πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών Volkan Bozkir, φέρνοντας παραδείγματα από διάφορους πολέμους και συγκρούσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, αναφέρθηκε στον πόλεμο της Ουκρανίας και τον πόλεμο στον Κόλπο. Οι διεθνείς θεσμοί που οικοδομήθηκαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρξαν επιτυχείς για 70 χρόνια, αλλά σήμερα κυριαρχεί η μη προβλεψιμότητα, τόνισε. Επεσήμανε ότι η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα βρίσκονται υπό κίνδυνο και σημείωσε ότι ο δυτικός κόσμος ζούσε άνετα για πολλά χρόνια αφήνοντας το βάρος της ασφάλειας στις ΗΠΑ, αλλά αυτό τώρα αλλάζει. Τέλος, ο κ. Bozkir σχολίασε ότι οι ΗΠΑ πρέπει να διαμορφώσουν μια νέα εικόνα για τον εαυτό τους και να μην απομονωθούν από την Ευρώπη.

Amre Moussa, πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου, πρώην Γενικός Γραμματέας του Αραβικού Συνδέσμου
Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι μόνο η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ, σχολίασε ο πρώην Υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου και πρώην Γενικός Γραμματέας του Αραβικού Συνδέσμου Amre Moussa, τονίζοντας ότι δεν θα υπάρξει ειρήνη και σταθερότητα στην περιοχή αν δεν επιλυθεί το Παλαιστινιακό πρόβλημα. Οι χώρες της περιοχής πρέπει να συνεργαστούν ώστε να υπάρξει ειρήνη και ευημερία, επεσήμανε. Ανέφερε ότι μια ομάδα χωρών της περιοχής, Σαουδική Αραβία, Πακιστάν, Τουρκία και Αίγυπτος, προσπαθούν να συνεισφέρουν θετικά στην αναδιαμόρφωση της Μέσης Ανατολής. Τόνισε, τέλος, ότι οι Παλαιστίνιοι έχουν δικαίωμα στην αυτοδιάθεση, ότι ούτε το Ιράν αλλά ούτε και το Ισραήλ πρέπει να κατέχουν πυρηνικά και ότι πρέπει και το Ισραήλ να αλλάξει στάση και να συνεισφέρει στη συνύπαρξη.  

John Sitilides, αναλυτής γεωπολιτικής στρατηγικής, ανώτερος συνεργάτης για τους παγκόσμιους κινδύνους, Centre for the National Interest, πρώην διπλωματικός σύμβουλος του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ
«Kάναμε ανόητα λάθη τα τελευταία 30 χρόνια, αναθέσαμε σε άλλους, και συγκεκριμένα στην Κίνα, τη βιομηχανία μας», ανέφερε χαρακτηριστικά ο αναλυτής γεωπολιτικής στρατηγικής και πρώην διπλωματικός σύμβουλος του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ John Sitilides μιλώντας για την πολιτική των ΗΠΑ. Τόνισε ότι οι ΗΠΑ δεν θα μπορούσαν να διατηρήσουν την παγκόσμια ισχύ τους μόνο με την οικονομία των υπηρεσιών, γι’ αυτό και τώρα ξαναδίνουν βάρος στη βιομηχανία και την ενέργεια. Άσκησε κριτική στην Ευρώπη ότι υποτιμά την πυρηνική ενέργεια. Μίλησε για «κινεζική απειλή», και συγκεκριμένα για τεχνολογική απειλή της Κίνας εις βάρος της Ευρώπης και ανάμειξη της Κίνας στη Μέση Ανατολή. Τόνισε ότι οι ΗΠΑ δεν προωθούν πλέον τη δημοκρατία στη Μέση Ανατολή, γιατί αυτό απέτυχε στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, όπως είπε, αλλά προωθούν την ανθεκτικότητα. Σχολίασε ότι, αν αποκτήσει το Ιράν πυρηνικά, πιθανώς θα επιδιώξουν να το μιμηθούν η Σαουδική Αραβία, η Αίγυπτος και η Τουρκία. Τέλος, ο κ. Sitilides εξέφρασε την ανησυχία ότι ο πόλεμος στον Κόλπο μπορεί να συνεχιστεί ακόμα και για χρόνια, ως πόλεμος χαμηλής έντασης, και εκτίμησε ότι η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνει εύθραυστη, επηρεάζοντας την παγκόσμια αγορά ενέργειας, και όχι μόνο.

Ιάκωβος Πετροπουλέας, επικεφαλής σύμβουλος για τη Μέση Ανατολή-Βόρεια Αφρική, Vigilis Group
Tο ερώτημα κάποτε ήταν πότε θα σταθεροποιηθεί η κατάσταση στη Μέση Ανατολή, ενώ σήμερα είναι πώς μπορούμε να λειτουργήσουμε εν μέσω αστάθειας, σημείωσε ο επικεφαλής σύμβουλος για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική του Vigilis Group Ιάκωβος Πετροπουλέας, αναφερόμενος γενικά στο επιχειρείν και τις επενδύσεις στη Μέση Ανατολή. Μίλησε για μια σημαντική μετατόπιση όσον αφορά τις επιχειρηματικές δραστηριότητες στην περιοχή, με βασικό χαρακτηριστικό τον συνδυασμό κερδοφορίας και ανθεκτικότητας. Η επιχειρηματικότητα φέρνει ευημερία και η ευημερία αντικαθιστά το μίσος με το αφήγημα της συνεργασίας, τόνισε μεταξύ άλλων.

Κίμπερλι Αν Γκίλφοϊλ, Πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελληνική Δημοκρατία
«Η Ελλάδα έχει μεταμορφωθεί σε έναν στρατηγικό σύμμαχο για τις ΗΠΑ», τόνισε από το βήμα του Economist η πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελληνική Δημοκρατία Κίμπερλι Αν Γκίλφοιλ, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Δεν υπάρχουν όρια σε αυτά που μπορούμε να πετύχουμε». Η κ. Γκίλφοιλ υπογράμμισε ότι οι ΗΠΑ είναι αφοσιωμένες στην Ελλάδα, την οποία χαρακτήρισε ακρογωνιαίο λίθο στα επίπεδα της ασφάλειας και της οικονομικής ευημερίας. 

Αναφερόμενη στη διμερή συνεργασία στον τομέα της ενέργειας, η πρέσβης των ΗΠΑ μίλησε για «καθαρό και αξιόπιστο αμερικανικό LNG» το οποίο θα μεταφέρεται μέσω της Ελλάδας στην Ανατολική Ευρώπη, κάνοντας μνεία στις αντίστοιχες ενεργειακές συμφωνίες με την ενεργό συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα. «Είναι καλό για τις ΗΠΑ, είναι καλό για την Ελλάδα», σχολίασε. 

Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρθηκε στη συμβολή των Ελλήνων εφοπλιστών, «με εξειδίκευση και κεφάλαια», σε όρους ναυτιλιακής ισχύος και περιφερειακής σταθερότητας. Μίλησε δε για την Ελλάδα ως γενέτειρα της δημοκρατίας, τονίζοντας εμφατικά: «Χωρίς την Ελλάδα, δεν θα υπήρχαν ΗΠΑ».

Αγγελική Φράγκου, Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος, Navios Maritime Partners
Έναν «κόσμο που παραμένει σύνθετος» περιέγραψε η πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος της Navios Maritime Partners Αγγελική Φράγκου, η οποία υποστήριξε ότι «ένας οικονομολόγος με γνώσεις αδυνατεί να συνοψίσει τα πάντα σε γραφήματα». Παράλληλα, τόνισε ότι «κινούμαστε σε έναν κόσμο που το πλαίσιο αλλάζει». Σε αυτό το σημείο εξήγησε ότι η εθνική ασφάλεια, οι γεωπολιτικές συρράξεις, οι δαπάνες και η τεχνητή νοημοσύνη αποτελούν τους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν το διεθνές εμπόριο.  Εστιάζοντας στην ΑΙ, η κ. Φράγκου παρατήρησε ότι δεν αφορά μόνο ό,τι βλέπουμε στην οθόνη του υπολογιστή. Είναι, συμπλήρωσε, οι υποδομές που πρέπει να δημιουργηθούν, οι ημιαγωγοί, το λογισμικό, τα data centers, η ενέργεια, η διανομή της ενέργειας κ.ά.

Όσον αφορά την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ, εξέφρασε την άποψη ότι θα υπάρξει ένας βραχυπρόθεσμος αντίκτυπος ό,τι και να συμβεί, καθώς μιλάμε για το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης. Πάντως, σημείωσε ότι θα πρέπει να υπάρξουν περισσότεροι αγωγοί, περισσότερα κέντρα αποθήκευσης και μεγαλύτερη διαφοροποίηση πηγών. Ερωτηθείσα για τον μεγαλύτερο κίνδυνο της επόμενης ημέρας, η κυρία Φράγκου υποστήριξε ότι «στη ναυτιλία το πιο σημαντικό είναι ότι δεν ξέρεις το πότε θα συμβεί κάτι […] ξέρεις ότι θα συμβεί αλλά όχι το πότε».

Ευάγγελος Μαρινάκης, Ιδρυτής και Πρόεδρος, Capital Maritime & Trading Corp
Μιλώντας στο 30ό Annual Government Roundtable του Economist στο Λαγονήσι, σε συζήτηση για το εμπόριο και τη γεωπολιτική με συντονιστή τον Daniel Franklin, ο ιδρυτής και πρόεδρος της Capital Maritime & Trading Corp Ευάγγελος Μαρινάκης χαρακτήρισε «πρωτοφανές» αυτό που έχει δει η παγκόσμια ναυτιλία τα τελευταία έξι χρόνια: τον Covid, τη Διώρυγα του Παναμά, το κλείσιμο της Διώρυγας του Σουέζ με τον πόλεμο στην Ερυθρά Θάλασσα, τον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας και ό,τι συμβαίνει μεταξύ Ισραήλ, Ιράν και Λιβάνου. Πρόκειται, όπως είπε, για «τεράστιες διαταραχές» που επηρεάζουν τον κλάδο και ταυτόχρονα τον καθιστούν «πολύτιμο για όλα τα κράτη, ειδικά σε ό,τι αφορά τη μεταφορά ενέργειας».

Στο επίκεντρο της τοποθέτησής του βρέθηκε η πρότασή του για τέλος διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ με στόχο την διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, την οποία έχει υποβάλει επισήμως στην αμερικανική κυβέρνηση Τραμπ. «Εάν υπάρχει ένα τέλος διέλευσης και ελεύθερη ναυσιπλοΐα, δεν πληρώνεις το ασφάλιστρο πολεμικού κινδύνου», εξήγησε, σημειώνοντας ότι τα ασφάλιστρα κυμαίνονται σήμερα από 1 έως 3 εκατομμύρια δολάρια ανά πλοίο. Τα έσοδα θα μπορούσαν να μοιραστούν μεταξύ των χωρών του αραβικού κόσμου που έχουν πληγεί και των Ηνωμένων Πολιτειών: «Θα αποτελούσε μια συνθήκη αμοιβαίου οφέλους (win-win) για όλα τα εμπλεκόμενα μέρη και όλοι θα έβγαιναν κερδισμένοι από αυτό, και κυρίως ο κόσμος και η παγκόσμια οικονομία».

Ερωτηθείς για τους κινδύνους, απάντησε: «Πρώτα απ’ όλα, πρέπει να σεβόμαστε και να προστατεύουμε την ανθρώπινη ζωή. Δεύτερον, πρέπει να σεβόμαστε και να προστατεύουμε την ιστορία των εθνών, τον πολιτισμό των εθνών και, φυσικά, τη δημοκρατία». Και κατέληξε: «Ίσως εξακολουθούμε να βλέπουμε ότι οι αγορές τα πηγαίνουν εξαιρετικά καλά. Όμως το ερώτημα είναι για πόσο καιρό ακόμα;» – υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ενεργειακή επάρκεια και «γρήγορες και άμεσες ενέργειες».

Věra Jourová, δικηγόρος, πρώην Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις Αξίες και τη Διαφάνεια
«Αν θέλουμε να καταπολεμήσουμε αποτελεσματικά τη διαφθορά, θα πρέπει να προστατεύσουμε τους ρόλους οι οποίοι καλούνται να ελέγχουν εκείνους που βρίσκονται στην εξουσία», τόνισε η δικηγόρος και πρώην αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις Αξίες και τη Διαφάνεια Věra Jourová, η οποία αναφέρθηκε στα συμπτώματα της ανεξέλεγκτης εξουσίας όταν αυτή εκδηλώνεται στις ευρωπαϊκές κοινωνίες: «αποδυνάμωση του ρόλου των media, υπονόμευση της δικαιοσύνης, σίγαση της φωνής της κοινωνίας των πολιτών». Στο πλαίσιο αυτό, επεσήμανε ότι κατά τη διακυβέρνηση Όρμπαν στην Ουγγαρία καταγράφηκε σε πλήρη εφαρμογή το σύστημα της απεριόριστης ισχύος, περιγράφοντας τις συνθήκες οι οποίες οδήγησαν στη «χωρίς προηγούμενο διακοπή ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων λόγω διαφθοράς». 

Pierre Moscovici, μέλος, Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, τέως πρώτος Πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου
της Γαλλίας, πρώην Ευρωπαίος Επίτροπος
«Χρειαζόμαστε ηγέτες αρχών και ισχυρούς θεσμούς που θα ενεργούν με ακεραιότητα και θα προστατεύουν το δημόσιο συμφέρον», υπογράμμισε ο κ. Pierre Moscovici, μέλος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου και τέως πρώτος Πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου της Γαλλίας αναφερόμενος στην πρόκληση της Ευρώπης να καταπολεμήσει αποτελεσματικά τα φαινόμενα διαφθοράς. «Συχνά λειτουργούμε κάτω από έναν κανόνα ατιμωρησίας, που σημαίνει εξουσία χωρίς λογοδοσία, διάπραξη εγκλημάτων χωρίς τιμωρία. Περί αυτού πρόκειται όταν μιλάμε για διαφθορά», σημείωσε ο κ. Moscovici, ο οποίος μίλησε για πρόβλημα που αφορά στον πυρήνα της δημοκρατίας: «Οι πολίτες είναι πολύ λιγότερο πιθανό να ψηφίζουν, όταν αντιλαμβάνονται το εκάστοτε πολιτικό σύστημα ως διεφθαρμένο».

Μάκης Βορίδης, Βουλευτής ΝΔ, τέως Υπουργός
Η Ελλάδα έχει καταφέρει να βελτιώσει τη θέση της στις διεθνείς κατατάξεις σε τομείς που απεικονίζουν την ποιότητα της διαφάνειας, επεσήμανε ο βουλευτής ΝΔ και τέως υπουργός Μάκης Βορίδης, ο οποίος πάντως πρόσθεσε: “Θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και στην άλλη πλευρά, ώστε να τεκμηριώνουμε επαρκώς τις κατηγορίες για διαφθορά”. Στο πλαίσιο αυτό, έφερε το παράδειγμα επιχειρηματία ο οποίος θα αποζημιωθεί από το ελληνικό κράτος για κατηγορίες που δεν αποδείχθηκαν. “Αυτό βεβαίως δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να δίνουμε έμφαση στην καταπολέμηση της διαφθοράς”, διευκρίνισε ο κ. Βορίδης, σημειώνοντας: “Όμως ακόμη και πολιτικές καριέρες κινδυνεύουν συχνά να καταστραφούν, χωρίς απτό πολιτικό αποτέλεσμα σε όρους καταπολέμησης της διαφθοράς”.

Μιλένα Αποστολάκη, Βουλευτής ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής, πρώην Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης
«Σύμφωνα με όλες τις μετρήσεις, επτά στους δέκα Έλληνες θεωρούν ότι η διαφθορά έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, ενώ σχεδόν εννέα στους δέκα πιστεύουν ότι διαπερνά κάθε πτυχή του δημόσιου τομέα. Το γεγονός αυτό αποτυπώνει μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς και το κράτος. Υπό αυτές τις συνθήκες, η συζήτηση για τη διαφθορά στην Ελλάδα δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται σε γενικές διακηρύξεις και εμφατικές δηλώσεις. Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι αγνοεί το μέγεθος του προβλήματος και τις συνέπειές του”, σχολίασε η βουλευτής του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής και πρώην υφυπουργός Μιλένα Αποστολάκη, τονίζοντας: “Η διαφθορά δεν πλήττει μόνο τη χρηστή διοίκηση. Διαβρώνει το κράτος δικαίου, αποδυναμώνει τους δημοκρατικούς θεσμούς και υπονομεύει την εμπιστοσύνη των πολιτών στη δημοκρατία”.
 
Γεώργιος Μπατσάκης, Καθηγητής Διεθνούς Επιχειρηματικότητας, Alba Graduate Business School, The American College of Greece

“Μια κυβέρνηση θα πρέπει να είναι κατ’ αρχάς αμερόληπτη, έπειτα διαφανής –να αναλαμβάνει δράση όταν εκδηλώνεται μια υπόθεση διαφθοράς– και συγχρόνως ανοιχτή στη λογοδοσία”, ανέφερε χαρακτηριστικά ο καθηγητής Διεθνούς Επιχειρηματικότητας του Alba Graduate Business School, The American College of Greece Γεώργιος Μπατσάκης, περιγράφοντας τρεις μηχανισμούς οι οποίοι είναι κατά τη γνώμη του σημαντικοί για την καταπολέμηση της διαφθοράς. “Η διαφθορά αποδυναμώνει τις δημοκρατίες και από την άλλη οι αδύναμες δημοκρατίες συγκεντρώνουν υψηλότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν φαινόμενα διαφθοράς”, παρατήρησε ο κ. Μπατσάκης. ο οποίος σημείωσε ότι σε επίπεδο ΕΕ τα τελευταία χρόνια, αντί να βλέπουμε σύγκλιση, βλέπουμε απόκλιση των κρατών-μελών σε όρους καταπολέμησης της διαφθοράς.

Απόστολος Τζιτζικώστας, Επίτροπος Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού, Ευρωπαϊκή Επιτροπή
«Η συνδεσιμότητα δεν αποτελεί απλώς ζήτημα μεταφορών αλλά βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας, της ανθεκτικότητας και της μακροπρόθεσμης ευημερίας», υποστήριξε o Επίτροπος Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού Απόστολος Τζιτζικώστας, παρουσιάζοντας το νέο όραμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις στρατηγικές υποδομές. Όπως ανέφερε, «η συνδεσιμότητα είναι στην καρδιά των συζητήσεων, είναι το θεμέλιο της ανθεκτικότητας και της μακροχρόνιας ευημερίας», τονίζοντας ότι οι μεταφορές έχουν αποκτήσει πλέον κρίσιμη γεωπολιτική διάσταση. Σημείωσε ότι παρά τις επενδύσεις των προηγούμενων ετών, πολλές ευρωπαϊκές υποδομές έχουν πλέον ξεπεραστεί και απαιτούν εκσυγχρονισμό. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στο μνημόνιο συνεργασίας Ελλάδας, Βουλγαρίας και Ρουμανίας, το οποίο, όπως είπε, δημιουργεί έναν νέο διάδρομο που συνδέει τη Μαύρη Θάλασσα με το Αιγαίο, ενισχύοντας τόσο την οικονομική όσο και τη στρατηγική σημασία της περιοχής.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη διάσταση της άμυνας, επισημαίνοντας ότι η ΕΕ σχεδιάζει επενδύσεις ύψους 100 δισ. ευρώ σε δρόμους, σιδηροδρόμους, σήραγγες και λιμένες, ώστε να μπορούν, εφόσον χρειαστεί, να υποστηρίξουν και τη γρήγορη μεταφορά στρατιωτικού εξοπλισμού. Παράλληλα, ο Επίτροπος τόνισε ότι τα ευρωπαϊκά λιμάνια θα πρέπει να είναι έτοιμα να εξυπηρετούν και στρατιωτικά πλοία, ενώ ιδιαίτερη σημασία θα δοθεί και στην ανάπτυξη των ποτάμιων μεταφορών. «Η συνδεσιμότητα δεν είναι αυτοσκοπός, είναι μονοπάτι προς την ανθεκτικότητα και την ευημερία», υπογράμμισε, προσθέτοντας ότι οι σύγχρονες υποδομές θα αποτελέσουν τη ραχοκοκκαλιά των σχέσεων της Ευρώπης με τις γειτονικές της χώρες και θα ενισχύσουν τη θέση της Ένωσης σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη γεωπολιτική αστάθεια.

Saad Bin Ali Al Kharji, Πρόεδρος, Qatar Tourism
«Η τουριστική ανάπτυξη αποτελεί πλέον έναν από τους βασικούς πυλώνες της οικονομικής στρατηγικής του Κατάρ, με τη χώρα να επενδύει συστηματικά στην ανθεκτικότητα και την ετοιμότητά της απέναντι στις γεωπολιτικές κρίσεις», τόνισε ο πρόεδρος της Qatar Tourism Saad Bin Ali Al Kharji και ανέφερε ότι οι σχέσεις Ελλάδας και Κατάρ βρίσκονται «στο υψηλότερο επίπεδο», με την Ντόχα να επιδιώκει να αξιοποιήσει την ελληνική εμπειρία στον τουρισμό. Σημείωσε ότι μετά τη διοργάνωση του Παγκοσμίου Κυπέλλου η χώρα κατέγραψε σημαντικά οφέλη, επιβεβαιώνοντας πως ο τουρισμός εξελίσσεται σε έναν νέο πυλώνα της οικονομίας της. Αναφερόμενος στις πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, υπογράμμισε ότι η κρίση διέκοψε προσωρινά σειρά πρωτοβουλιών, χωρίς όμως να ανατρέψει τον συνολικό σχεδιασμό. «Αποδείξαμε ότι το Κατάρ είναι ανθεκτικό και υπερβήκαμε το πρόβλημα», ανέφερε, προσθέτοντας ότι οι κρατικές υπηρεσίες είχαν ήδη προετοιμαστεί για ένα τέτοιο ενδεχόμενο. «Ήμασταν προετοιμασμένοι για αυτήν την κρίση και καταφέραμε να προστατεύσουμε τους περίπου 12.000 ανθρώπους που βρίσκονταν εκείνη την περίοδο στην Ντόχα». Όπως υποστήριξε, η ανθεκτικότητα αποτελεί πλέον βασικό στοιχείο της στρατηγικής του Κατάρ τόσο για τον τουρισμό όσο και για τη συνολική οικονομική του ανάπτυξη. «Το Κατάρ γίνεται η πύλη που συνδέει ανατολή και δύση», πρόσθεσε.

Στέφανος Αγιάσογλου, Διευθύνων Σύμβουλος, Ο.ΣΥ
Η αναβάθμιση των δημόσιων συγκοινωνιών της Αθήνας δεν αφορά μόνο τις μετακινήσεις αλλά συνολικά την ποιότητα ζωής και τη βιώσιμη ανάπτυξη της πόλης, υποστήριξε από το βήμα του Economist ο διευθύνων σύμβουλος της Ο.ΣΥ Στέφανος Αγιασόγλου, παρουσιάζοντας το σχέδιο εκσυγχρονισμού του στόλου των αστικών λεωφορείων. Όπως ανέφερε, «η εταιρεία έχει ήδη προχωρήσει στην εισαγωγή της ηλεκτροκίνησης και σχεδιάζει το επόμενο βήμα με οχήματα που θα κινούνται με υδρογόνο, επιδιώκοντας να προσφέρει μια συνολικά αναβαθμισμένη εμπειρία στους επιβάτες». «Οι δημόσιες μεταφορές στην Αθήνα δεν έχουν να κάνουν μόνο με τις μεταφορές», σημείωσε, εξηγώντας ότι ο στόχος είναι η αντιμετώπιση και άλλων προβλημάτων της πρωτεύουσας, όπως το κυκλοφοριακό. Παράλληλα, τόνισε ότι η αναβάθμιση των υπηρεσιών περνά μέσα από σύγχρονα λεωφορεία με κλιματισμό και θέρμανση αλλά και από επενδύσεις στην εκπαίδευση του προσωπικού. Ανέφερε ότι σήμερα περίπου το 25% των κατοίκων χρησιμοποιεί τις δημόσιες συγκοινωνίες, με στόχο το ποσοστό αυτό να φτάσει το 40% έως το 2030. «Θέλουμε να είναι χαρούμενος ο κόσμος που χρησιμοποιεί τα λεωφορεία μας», είπε, προσθέτοντας ότι βρίσκονται σε εξέλιξη επενδύσεις άνω των 2 δισ. ευρώ για την ανανέωση του στόλου, ενώ η ολοκλήρωση του έργου αναμένεται μέσα στα επόμενα δύο χρόνια.

Γεώργιος Κορμάς, Μέλος του Δ.Σ., ΟΝΥΞ Τουριστική
«Η Ελλάδα μπορεί να μετατραπεί από τουριστικό προορισμό σε κόμβο περιφερειακής συνεργασίας, αρκεί να συνδυάσει τις επενδύσεις στις υποδομές με ένα βιώσιμο αναπτυξιακό μοντέλο», υποστήριξε ο Γεώργιος Κορμάς, μέλος του Δ.Σ. της ΟΝΥΞ Τουριστικής. Όπως ανέφερε, η γεωγραφική θέση της χώρας αποτελεί «στρατηγικό πλεονέκτημα που μπορεί να τη μετατρέψει σε γέφυρα ανάμεσα στην Ευρώπη, τα Βαλκάνια, την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, εφόσον οι υποδομές συνδυαστούν με τις κατάλληλες πολιτικές ανάπτυξης». Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον τουρισμό, σημειώνοντας ότι «ένας καλά σχεδιασμένος τουριστικός προορισμός αποτελεί μοχλό περιφερειακής ανάπτυξης» και εξηγώντας ότι ένας προορισμός δεν είναι απλώς ένα ξενοδοχείο, αλλά ένα ολόκληρο οικοσύστημα που δημιουργεί ζήτηση για μεταφορές, ενέργεια, ψηφιακά δίκτυα, τοπικές αλυσίδες εφοδιασμού και νέες θέσεις εργασίας. Ο κ. Κορμάς υποστήριξε ότι η ευρωπαϊκή πρόκληση δεν αφορά μόνο τη σύνδεση των πρωτευουσών αλλά κυρίως τη σύνδεση των περιφερειών με νέες ευκαιρίες ανάπτυξης. Ανέφερε ότι η επιτυχία αυτού του μοντέλου προϋποθέτει ταχύτερες αδειοδοτήσεις, καλύτερη αξιοποίηση μεικτών χρηματοδοτικών εργαλείων και έργα σχεδιασμένα με γνώμονα την ανθεκτικότητα, την ενεργειακή αποδοτικότητα, τη διαχείριση των φυσικών πόρων και τη στενή διασύνδεση με τις τοπικές οικονομίες. Αναφερόμενος στην εμπειρία της ONYX Touristiki, σημείωσε ότι η ενσωμάτωση γεωθερμικών συστημάτων χαμηλής ενθαλπίας για θέρμανση και ψύξη αποδεικνύει πως η βιωσιμότητα δεν αποτελεί εργαλείο προβολής αλλά επιχειρησιακή αναγκαιότητα.

Κωστής Χατζηδάκης, Αντιπρόεδρος της κυβέρνησης
Την ανάγκη η Ελλάδα να χτίσει πάνω στις επιτυχίες των τελευταίων ετών υπογράμμισε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης. «Πρέπει όχι μόνο να τις διαφυλάξουμε χωρίς να ενδώσουμε στον πειρασμό της δημαγωγίας και του λαϊκισμού, αλλά και να χτίσουμε σ’ αυτές», ανέφερε, χαρακτηριστικά. «Όσα έγιναν μέχρι σήμερα δεν αρκούν, χρειάζονται περισσότερα», πρόσθεσε, προτού παραθέσει τις νέες επιτυχίες που πρέπει να επιδιώξουμε ως χώρα με ορίζοντα το 2030:  1) αξιοποίηση της τεχνιτής νοημοσύνης για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ανάπτυξης, 2) αξιοποίηση του νέου ταμείου ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, 3) ενίσχυση του ρυθμού ανάπτυξης και σύγκλισης με τις προηγμένες χώρες της .Ε, 4) απόκτηση ενός ολοκληρωμένου χωροταξικού και πολεοδομικού πλαισίου, 5) στήριξη της οικογένειας, 6) προώθηση της ισότητας ευκαιριών και της κοινωνικής κινητικότητας, 7) ένταξη στο Σύνταγμα της αξιολόγησης στο Δημόσιο και της άρσης της μονιμότητας και 8) θωράκιση της χώρας έναντι των υβριδικών απειλών.  Τέλος, ο κ. Χατζηδάκης εξήρε τη σημασία της δημιουργίας ενός φιλικού προς τις επιχειρήσεις περιβάλλοντος, της σύνεσης στη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών, της επένδυσης στην τεχνολογία και του διαμοιρασμού του πλούτου.

Δημήτρης Παπαλεξόπουλος, Πρόεδρος, TITAN
Τη σημασία της βιομηχανίας στην οικονομία εξήρε ο πρόεδρος της ΤΙΤΑΝ Δημήτρης Παπαλεξόπουλος, ο οποίος επέλεξε να αναφερθεί στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, στην αύξηση των εξαγωγών αλλά και στη διαφοροποίηση από τον τουρισμό και τη ναυτιλία. Μάλιστα, δήλωσε περισσότερο αισιόδοξος για την Ελλάδα παρά για την Ευρώπη, καθώς η χώρα έχει α) ένα καλύτερο μακροοικονομικό και ρυθμιστικό περιβάλλον, β) μια πιο ευέλικτη οικονομία και γ)  ορισμένους τομείς με συγκριτικό πλεονέκτημα, όπως τα φάρμακα, οι εξορύξεις, η ενέργεια, το λογισμικό, η άμυνα, η ναυτιλία κ.ά. Βέβαια, δεν παρέλειψε να υπογραμμίσει τη σημασία και την ανάγκη των μεταρρυθμίσεων. «Υπάρχουν δυνατότητες να βελτιώσουμε όσα έχουμε πετύχει τα τελευταία χρόνια», επεσήμανε.

Θεόδωρος Τρύφων, Πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοβιομηχανίας (ΠΕΦ),

Συνδιευθύνων Σύμβουλος του Ομίλου ELPEN
Το πώς η φαρμακοβιομηχανία μπορεί να αξιοποιήσει τους νέους ανθρώπους εξήγησε κατά την εισήγησή του στο 30ό Ετήσιο Συνέδριο του Economist στην Αθήνα ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοβιομηχανίας (ΠΕΦ) και συνδιευθύνων σύμβουλος του Ομίλου ELPEN Θεόδωρος Τρύφων, ο οποίος εστίασε στη συνεργασία με τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα. «Πρέπει να κάνουμε βήματα μπροστά για να προωθήσουμε τα πράγματα με δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις», τόνισε. Παράλληλα, επεσήμανε ότι πρέπει να υπάρξει μεγαλύτερη εξειδίκευση, να τρέξουν προγράμματα που δίνουν γρήγορα αποτελέσματα, αλλά και να αναπτυχθεί μια αλληλεπίδραση με τους νέους ανθρώπους από το σχολείο. «Κάθε βιομηχανία θα πρέπει να αναπτύσσει προγράμματα εκπαίδευσης των νέων ανθρώπων», πρόσθεσε, επικαλούμενος ως παράδειγμα το τι συμβαίνει στον κλάδο του φαρμάκου. Όσον αφορά την πορεία της Ελλάδας, αναγνώρισε ότι από το 2019 η χώρα έχει αλλάξει σελίδα, καλώντας ταυτόχρονα τους Έλληνες επιχειρηματίες να αναλάβουν περισσότερα ρίσκα, να επενδύσουν στην τεχνολογία και να επεκταθούν στο εξωτερικό. 

Μιχάλης Στασινόπουλος, Πρόεδρος Viohalco, Πρόεδρος, «Ελληνική Παραγωγή – Συμβούλιο Βιομηχανιών
για την Ανάπτυξη»
Ο Μιχάλης Στασινόπουλος, πρόεδρος της Viohalco και πρόεδρος της «Ελληνική Παραγωγή – Συμβούλιο Βιομηχανιών για την Ανάπτυξη», αφού υπενθύμισε ότι η αδυναμία των τελευταίων 10 ετών αποτυπώνεται κυρίως στο έλλειμμα παραγωγικότητας και εξαγωγών, κάλεσε να δούμε τι συμβαίνει σε άλλες χώρες, όπως η Βουλγαρία, η Τουρκία, η Ρουμανία κ.ά. «Πολλές χώρες έχουν τοποθετήσει τη μεταποίηση στον πυρήνα της ανάπτυξης και της βιωσιμότητας […[ Το να παράγεις αγαθά που μπορούν να πουληθούν παγκοσμίως, σού δίνει δύναμη κατά τη διάρκεια μιας κρίσης», ανέφερε χαρακτηριστικά. Κάπως έτσι, εξέφρασε την εκτίμηση ότι «ο δρόμος της εκβιομηχάνισης της χώρας είναι μονόδρομος». «Πρέπει να αλλάξει το μοντέλο, να αντιληφθούμε τη σημασία της μεταποίησης», πρόσθεσε στο ίδιο πλαίσιο. Μάλιστα, αναφέρθηκε στην έλλειψη ενός Υπουργείου Βιομηχανίας, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με άλλους κλάδους, όπως η γεωργία και ο τουρισμός. «Πρέπει να έχουμε ένα ξεκάθαρο όραμα προτεραιοποίησης της μεταποίησης», επανέλαβε, ενώ τόνισε ότι η Ελλάδα θα πρέπει να είναι περισσότερο παρούσα στα ευρωπαϊκά φόρα για τη βιομηχανία».

Λευτέρης Πετρούνιας, Χρυσός Ολυμπιονίκης

«Όσο ανεβαίνει το επίπεδο στον αθλητισμό, αντίστοιχα ανεβαίνει και το στοιχείο της ψυχολογικής πίεσης. Το στοιχείο που σε κάνει να ξεχωρίζεις είναι το να μάθεις να διαχειρίζεσαι αυτήν την πίεση, να μπορείς να τη μετατρέπεις από παράγοντα που σε παραλύει σε ένα δημιουργικό αποτέλεσμα», τόνισε κατά το επίσημο δείνου του 30ού Government Roundtable του Economist ο χρυσός ολυμπιονίκης Λευτέρης Πετρούνιας, προσθέτοντας: «Στην ενόργανη πρέπει να τα βρεις με τον εαυτό σου και να έχεις υπομονή να κυνηγάς την τελειότητα». Ο ίδιος σχολίασε ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004 υπήρξαν σταθμός για την Ελλάδα και ενέπνευσαν μια στρατιά από αθλητές. Μοιράστηκε δε τη στιγμή που συνειδητοποίησε ότι μπορούσε να πρωταγωνιστήσει στο ανώτατο επίπεδο: «Στο Παγκόσμιο Κύπελλο του Κατάρ, τέθηκε ουσιαστικά το ζήτημα αν θα πήγαινα εγώ στους Ολυμπιακούς Αγώνες ή ο Δημοσθένης Ταμπάκος, ο αθλητής που αρχικά με ενέπνευσε ώστε να ξεκινήσω το άθλημα, ήταν το πρότυπό μου. Βγήκα τρίτος σε εκείνους τους αγώνες και εκείνος πέμπτος. Γύρισα λοιπόν σπίτι και είπα στους δικούς μου: «Θα γίνω ολυμπιονίκης. Ήταν η πρώτη φορά που συνειδητοποίησα ότι θα γινόταν».

Κατερίνα Στεφανίδη, Χρυσή Ολυμπιονίκης
«Θυμάμαι τον εαυτό μου να ξυπνάει το πρωί πριν από τους αγώνες στο Ρίο το 2016 και να λέω στον εαυτό μου: Σήμερα θα κερδίσω τους Ολυμπιακούς Αγώνες», ανέφερε χαρακτηριστικά στο ετήσιο συνέδριο του Economist η χρυσή ολυμπιονίκης Κατερίνα Στεφανίδη. Η ίδια επεσήμανε ότι η ψυχολογική διαχείριση είναι πολύ απαιτητική στον πρωταθλητισμό: «Το κομμάτι της ψυχολογικής εκγύμνασης είναι εξίσου σημαντικό, είναι πιο κουραστικό από την ίδια την προπόνηση». Σημείωσε δε ότι θα πρέπει ενδεχομένως να αντιστραφεί η προσέγγιση σύμφωνα με την οποία ο αθλητισμός εμπνέει τις νεότερες γενιές και διαμορφώνει τις κοινότητες: «Πιστεύω ότι οι ισχυρές κοινότητες είναι αυτές που κάνουν εξ αρχής εφικτά τα Ολυμπιακά μετάλλια».

Εμμανουήλ Καραλής, Χάλκινος Ολυμπιονίκης 
«Όταν μεγάλωνα ποτέ δεν μπορούσα να φανταστώ ότι θα γινόμουν ολυμπιονίκης. Προσπαθούσα απλώς να απολαμβάνω το σπορ και να ζω τη στιγμή. Είχα άλλωστε και δύσκολες στιγμές, όπως οι τραυματισμοί και ο ρατσισμός. Η μεγάλη διαφορά έγινε όταν άλλαξα ομάδα, όταν άλλαξα το οικοσύστημα γύρω μου. Μου έδωσε το έξτρα που χρειαζόμουν για να τα καταφέρω», επεσήμανε από την πλευρά του ο χάλκινος ολυμπιονίκης Εμμανουήλ Καραλής. Ο ίδιος σχολίασε: «Ο αθλητισμός είναι το πιο αγνό πράγμα που μπορείς να προσφέρεις σε ένα παιδί. Στον αθλητισμό δεν έχει σημασία ο τόπος καταγωγής ή το χρώμα του δέρματός σου. Το μόνο που έχει σημασία είναι ότι βρίσκεσαι εκεί και απολαμβάνεις το ίδιο πράγμα μέσα σε ένα γκρουπ παιδιών, την ίδια αγάπη και πάθος».

Νίκος Δένδιας, Υπουργός Εθνικής Άμυνας
«Η Ελλάδα αλλάζει ριζικά τη φιλοσοφία της στην άμυνα, επενδύοντας στην τεχνητή νοημοσύνη, τα drones και την εγχώρια αμυντική βιομηχανία», υποστήριξε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, τονίζοντας ότι η αποτελεσματικότητα των αμυντικών δαπανών είναι σημαντικότερη από το ύψος τους. «Μιλάμε για τη δαπάνη στην άμυνα – όμως το θέμα δεν είναι μόνο τα ποσά, αλλά η αποδοτικότητα», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η χώρα υλοποιεί την «Ατζέντα 2030», με στόχο τον εκσυγχρονισμό των Ενόπλων Δυνάμεων και την ανάπτυξη τεχνολογιών διττής χρήσης που θα ενισχύουν τόσο την άμυνα όσο και την οικονομία.

Αναφερόμενος στις τεχνολογικές εξελίξεις, σημείωσε ότι η Ελλάδα άργησε να εισέλθει στον χώρο των drones, αλλά «κάναμε ένα άλμα προς τα εμπρός μαθαίνοντας από τα λάθη των άλλων». Όπως είπε, η τεχνητή νοημοσύνη και τα σμήνη μη επανδρωμένων συστημάτων αποτελούν το μέλλον του σύγχρονου πολέμου, ενώ αποκάλυψε ότι δημιουργούνται κινητές γραμμές παραγωγής μέσα σε κοντέινερ, ώστε κάθε μονάδα να μπορεί να κατασκευάζει άμεσα τον απαραίτητο εξοπλισμό μέσω τρισδιάστατων εκτυπωτών. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα θα αναπτύξει και θαλάσσια drones, προσαρμοσμένα στις ιδιαίτερες επιχειρησιακές ανάγκες του Αιγαίου.

Αναφέρθηκε επίσης στο αντι-drone σύστημα «Κένταυρος», το οποίο, όπως είπε, έχει ήδη χρησιμοποιηθεί με επιτυχία απέναντι στις επιθέσεις των Χούθις, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για μια οικονομικότερη λύση σε σχέση με αντίστοιχα διεθνή συστήματα. Τόνισε ακόμη ότι η εμπειρία της Ουκρανίας αποδεικνύει πως «η ταχύτητα της καινοτομίας είναι έξι μήνες» και ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις οφείλουν να προσαρμόζονται συνεχώς.

Αναφερόμενος στην πιθανή πώληση αμερικανικών F-35 στην Τουρκία, σημείωσε ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να κρίνει τις αποφάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά διερωτήθηκε κατά πόσο είναι προς το συμφέρον της Συμμαχίας να παραδίδονται προηγμένα οπλικά συστήματα χωρίς σαφείς περιορισμούς χρήσης απέναντι σε άλλο κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ. Για το Ιράν, ο κ. Δένδιας υπογράμμισε ότι η χώρα πρέπει να σταματήσει να εξάγει αστάθεια στην περιοχή και να διασφαλιστεί η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία χαρακτήρισε διεθνή ύδατα.

Feridun Sinirlioğlu, Γενικός Γραμματέας, Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ)
«Η Ευρώπη δεν μπορεί να διασφαλίσει την ειρήνη μόνο με περισσότερους εξοπλισμούς, αλλά χρειάζεται να αποκαταστήσει την ισορροπία ανάμεσα στην αποτροπή και τη διπλωματία», υποστήριξε o γενικός γραμματέας του ΟΑΣΕ Feridun Sinirlioğlu, προειδοποιώντας ότι η διεθνής αρχιτεκτονική ασφάλειας βρίσκεται υπό ολοένα και μεγαλύτερη πίεση. Όπως ανέφερε, η διάβρωση του διεθνούς δικαίου, η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών, η τεχνητή νοημοσύνη, η κατάρρευση συμφωνιών ελέγχου των εξοπλισμών και οι περιφερειακές ανισορροπίες συνθέτουν ένα περιβάλλον αυξανόμενης αστάθειας.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην τεχνητή νοημοσύνη, σημειώνοντας ότι «η ΑΙ εξελίσσεται πολύ γρήγορα κι αλλάζει τον τρόπο του πολέμου», με αποτέλεσμα τα παραδοσιακά οπλικά συστήματα να καθίστανται γρήγορα παρωχημένα και το στρατηγικό περιβάλλον να γίνεται ολοένα πιο απρόβλεπτο. Χαρακτήρισε «ανησυχητική την αποδυνάμωση των διεθνών συμφωνιών για τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών», προειδοποιώντας για τον κίνδυνο μιας νέας κούρσας πυρηνικών όπλων.

Υπογράμμισε ακόμα ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία πρέπει να τερματιστεί και να αποτελέσει αφορμή για την οικοδόμηση μιας νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας. «Η διπλωματία είναι το πιο ισχυρό όπλο για να αντιμετωπίσουμε τις εντάσεις», τόνισε ο κ. Sinirlioğlu, προσθέτοντας ότι η Ευρώπη οφείλει να παραμείνει προσηλωμένη στις αρχές του ΟΑΣΕ και να επενδύσει στον διάλογο, καθώς «μόνο αυξάνοντας την κούρσα των εξοπλισμών δεν μπορούμε να βρούμε λύση».

Γιώργος Γεραπετρίτης, Υπουργός Εξωτερικών
«Η Ελλάδα θα παραμείνει σταθερά προσηλωμένη στο διεθνές δίκαιο, απορρίπτοντας μια περισσότερο συναλλακτική αντίληψη για τις διεθνείς σχέσεις», υπογράμμισε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, περιγράφοντας το διεθνές περιβάλλον ως περίοδο πρωτοφανούς αναταραχής. Όπως ανέφερε, ο κόσμος βιώνει ταυτόχρονα μια βιομηχανική επανάσταση που συνδέεται με την τεχνητή νοημοσύνη, μια γεωπολιτική επανευθυγράμμιση και μια ριζική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επικοινωνούν και διαμορφώνουν τη σκέψη τους. «Θεωρώ πολύ επικίνδυνη τη συναλλακτική διπλωματία διότι οδηγεί σε μία ζούγκλα», είπε, προσθέτοντας ότι «το να εμείνουμε στις αρχές του διεθνούς δικαίου είναι μη διαπραγματεύσιμη αρχή».

Αναφερόμενος στις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, σημείωσε ότι ο διάλογος που ξεκίνησε πριν από τρία χρόνια έχει αποφέρει θετικά αποτελέσματα, με σημαντική μείωση των παραβιάσεων του εναέριου χώρου και των μεταναστευτικών ροών.

Για την ελληνική προεδρία της ΕΕ αποκάλυψε ότι υπάρχει ήδη ολοκληρωμένο σχέδιο, τονίζοντας ότι «πήραμε πρωτοβουλία για να επιταχύνουμε τις διαδικασίες των Δυτικών Βαλκανίων», καθώς «είναι σημαντικό όλα τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων να μην μείνουν πίσω».

Για τον πόλεμο στο Ιράν, τόνισε ότι η ελπίδα που δημιουργήθηκε μετά το μνημόνιο ΗΠΑ-Ιράν αρχίζει να υποχωρεί λόγω των επιθέσεων, υπογραμμίζοντας ότι η απόλυτα ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ είναι «αδιαπραγμάτευτη για την ισορροπία του παγκόσμιου συστήματος ασφαλείας». Χαρακτήρισε τον οικονομικό διάδρομο IMEC κορυφαία προτεραιότητα για την Ελλάδα.

Abdullah Gül, τέως Πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας
«Η πλήρης ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αποτελεί πλέον ρεαλιστικό στόχο και ήρθε η ώρα να αναζητηθεί ένα νέο μοντέλο συνεργασίας», υποστήριξε ο τέως πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας Abdullah Gül, σημειώνοντας ότι οι σχέσεις Άγκυρας και Βρυξελλών βρίσκονται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Αναφερόμενος στην πορεία της Τουρκίας προς την Ευρώπη, υπενθύμισε ότι «πριν από 20 χρόνια, τόσο ως πρωθυπουργός, όσο κι ως ΥΠΕΞ προώθησα την εισδοχή της Τουρκίας στην ΕΕ» και ότι «η επιτροπή ανακοίνωσε ότι η Τουρκία έχει ικανοποιήσει τα κριτήρια» πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων το 2005.

Ο κ. Gül αναγνώρισε ότι έκτοτε οι σχέσεις επιδεινώθηκαν, επισημαίνοντας πως «οι σχέσεις έχουν γίνει πιο δύσκολες, έχουν γίνει λάθη κι από τις 2 πλευρές». Όπως είπε, «σήμερα, βλέποντας την τρέχουσα κατάσταση θεωρώ ότι η συζήτηση για πλήρη ένταξη δεν είναι ρεαλιστική», προτείνοντας να εξεταστεί «ένα νέο μοντέλο σχέσης, σαν αυτό της Νορβηγίας ίσως», με την Τουρκία να βρίσκεται «υπό την ίδια ομπρέλα», χωρίς να αποτελεί πλήρες μέλος.

Παράλληλα, τόνισε ότι απαιτείται αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης, καθώς, όπως υποστήριξε, «οι τρίτες χώρες επωφελούνται από τις εμπορικές σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ αλλά η Τουρκία δεν έχει κάποιο όφελος». Κλείνοντας, ο κ. Gül επισήμανε ότι η σημασία της Τουρκίας για την άμυνα και την ασφάλεια στην ΕΕ είναι προφανής, υπογραμμίζοντας την ανάγκη οικοδόμησης μιας ισχυρής ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.

Charles Michel, πρώην Πρωθυπουργός του Βελγίου, τέως Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου
«Η Ευρώπη πρέπει να θέσει ως απόλυτη προτεραιότητα την ενίσχυση της κυριαρχίας και της ανταγωνιστικότητάς της απέναντι στις μεγάλες γεωπολιτικές ανακατατάξεις», υποστήριξε ο πρώην πρωθυπουργός του Βελγίου και τέως Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Charles Michel, περιγράφοντας τους τέσσερις παράγοντες που διαμορφώνουν τη νέα παγκόσμια αρχιτεκτονική. Όπως ανέφερε, «ο άγριος αγώνας ΗΠΑ-Κίνας επηρεάζει τους πάντες», ενώ «υπάρχουν όλο και περισσότερες στρατιωτικές συγκρούσεις αυτήν τη στιγμή». Παράλληλα, σημείωσε ότι νέα πεδία αντιπαράθεσης, όπως «οι φυσικοί πόροι, η γη, η ΑΙ και τα δεδομένα», αλλάζουν τη φύση των απειλών, την ώρα που ενισχύεται ο ρόλος των μεσαίων δυνάμεων.

Υπογράμμισε ότι «η ευρωπαϊκή κυριαρχία πρέπει να είναι η προτεραιότητα» και ότι πρέπει να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητά μας, ώστε η ΕΕ να ανταποκριθεί στις νέες προκλήσεις. Τόνισε ακόμη ότι η πίεση που δέχεται η διεθνής έννομη τάξη δεν αναιρεί την ανάγκη για πολυμερή συνεργασία, επισημαίνοντας πως «η πρόκληση δεν είναι να διατηρήσουμε αμετάβλητους τους θεσμούς του χθες, αλλά να τους προσαρμόσουμε στις πραγματικότητες ενός πιο πολυπολικού και αλληλεξαρτώμενου κόσμου». Αναφερόμενος στις σχέσεις ΕΕ και Τουρκίας, υπογράμμισε τη στρατηγική σημασία της συνεργασίας τους σε ένα ολοένα πιο ασταθές περιφερειακό περιβάλλον. «Είναι εφικτό να αναπτύξουμε ένα φιλόδοξο πλαίσιο», είπε και πρόσθεσε: «Εγώ δεν βάζω στο ίδιο καλάθι τη Ρωσία και την Τουρκία». Επισήμανε δε ότι στο νέο, αβέβαιο περιβάλλον, «πρέπει να διαχειριστούμε με υπευθυνότητα τις διαφορές μας» και «να δούμε τι σημαίνει τελικά μια καλή συμφωνία».

Ντόρα Μπακογιάννη, Βουλευτής και Πρόεδρος της Διαρκούς Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εθνικής Άμυνας
και Εξωτερικών Υποθέσεων
«Η Ευρώπη δεν πρέπει να επαναλάβει με την Τουρκία τα λάθη που έκανε με τη Ρωσία», προειδοποίησε η βουλευτής και πρόεδρος της Διαρκούς Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών Υποθέσεων Ντόρα Μπακογιάννη, υποστηρίζοντας ότι η μεταβαλλόμενη γεωπολιτική πραγματικότητα επιβάλλει μια νέα, πιο ρεαλιστική προσέγγιση στις ευρωτουρκικές σχέσεις. Όπως ανέφερε, «οι ΗΠΑ υποχωρούν από την Ευρώπη τα τελευταία χρόνια», γεγονός που υποχρεώνει τους Ευρωπαίους να καλύψουν το κενό ασφαλείας σε μια περίοδο κατά την οποία «η Ρωσία απειλεί την κυριαρχία των ευρωπαϊκών χωρών».

Η κ. Μπακογιάννη σημείωσε ότι «για τους Ευρωπαίους η Τουρκία αντιμετωπίζεται ιστορικά σαν αναγκαίο κακό», υπενθυμίζοντας ότι στο παρελθόν η Ευρώπη αντιμετώπιζε με ανάλογο τρόπο και τη Ρωσία, βασιζόμενη στη «φτηνή ενέργεια», ενώ έβλεπε την Τουρκία για τη «φτηνή ασφάλεια». «Αν η Ευρώπη κάνει το ίδιο λάθος με την Τουρκία όπως με τη Ρωσία, το τίμημα θα είναι εξαιρετικά υψηλό», σημείωσε, υπενθυμίζοντας ότι παραμένουν ανοιχτά ζητήματα όπως η Κύπρος και η απειλή πολέμου κατά της Ελλάδας. Κατέληξε λέγοντας ότι «η Ευρώπη πρέπει να έχει ξεκάθαρο μήνυμα προς την Τουρκία» και ότι η ευρωπαϊκή πολιτική δεν μπορεί να αγνοεί τις ευαισθησίες της Ελλάδας και της Κύπρου. «Για μένα ο αναθεωρητισμός είναι μια σαφής θέση της Τουρκίας κι εμείς θα θέλαμε αυτό να αλλάξει – και μετά όλη η ατμόσφαιρα θα είναι διαφορετική», είπε η κ. Μπακογιάννη.

Θάνος Πλεύρης, Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου
«Το α΄ εξάμηνο φέτος είχαμε στην Ευρώπη 50.000 παράνομες αφίξεις μεταναστών έναντι 85.000 του αντίστοιχου διαστήματος του προηγούμενου έτους και αυτό δείχνει ότι η σκληρή μεταναστευτική πολιτική έχει αρχίσει να αποδίδει», τόνισε από το βήμα του ετήσιου συνεδρίου του Economist στην Αθήνα ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης. Πρόσθεσε ότι η συνεργασία με την Τουρκία έχει μειώσει τις ροές στο Αιγαίο κατά 65%, ενώ οι συνολικές θαλάσσιες ροές στη χώρα μας έχουν μειωθεί κατά 30%. Αυτό παρατηρείται σε όλη την Ευρώπη γιατί έχει αλλάξει η πολιτική, τόνισε. Θέλουμε νόμιμη μετανάστευση, υπάρχουν ελλείψεις εργατικού δυναμικού σε διάφορους κλάδους, αλλά δεν θέλουμε τα κυκλώματα να κατευθύνουν τις μεταναστευτικές ροές στην Ευρώπη, επεσήμανε. Περαιτέρω, ο κ. Πλεύρης τόνισε ότι το Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου της ΕΕ έχει αποτελέσματα όσον αφορά τη μείωση των παράνομων ροών και ότι θα αυξηθούν και οι επιστροφές, όταν εφαρμοστεί ο σχετικός κανονισμός, ο οποίος προβλέπει και δημιουργία hubs επιστροφής σε χώρες εκτός ΕΕ. Στην Ελλάδα έχουμε 40% αύξηση των αναγκαστικών επιστροφών και 20% των οικειοθελών, πρόσθεσε. Αποδείχθηκε ότι η Ευρώπη δεν μπορούσε να αφομοιώσει τις μεταναστευτικές ροές, ιδίως εκείνους τους μετανάστες που δεν ήθελαν να ενταχθούν αλλά να μεταφέρουν εδώ τον δικό τους τρόπο ζωής, επεσήμανε. Η νόμιμη μετανάστευση με κανόνες είναι χρήσιμη, ειδικά από χώρες που μοιράζονται κοινές αξίες και αρχές με την Ευρώπη, σημείωσε κλείνοντας ο κ. Πλεύρης.

Dmytro Lubinets, Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Κοινοβούλιο της Ουκρανίας
Περισσότεροι από 8 εκατομμύρια Ουκρανοί βρίσκονται τώρα εκτός Ουκρανίας, εκ των οποίων 6,2 εκατομμύρια σε χώρες της ΕΕ, επεσήμανε ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Κοινοβούλιο της Ουκρανίας Dmytro Lubinets, προσθέτοντας ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη μετακίνηση πληθυσμού στην Ευρώπη από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Επεσήμανε ότι οι χώρες της ΕΕ βοηθούν τους Ουκρανούς πρόσφυγες, αλλά αυτό δεν είναι θέμα μόνο φιλανθρωπίας, όπως είπε, καθώς υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι οι Ουκρανοί πρόσφυγες π.χ. στην Πολωνία συμβάλλουν στην αύξηση του ΑΕΠ. Μόνο τον τελευταίο μήνα οι Ρώσοι σκότωσαν 170 πολίτες στο Κίεβο και τα περίχωρά του, ανέφερε. Επεσήμανε ότι οι ανθρωπιστικοί νόμοι πρέπει να ισχύουν για όλους και ότι η Ρωσία πρέπει να πιεστεί να διαπραγματευθεί, καθώς έχει παραβιάσει όλες τις διεθνείς συνθήκες, όπως είπε ο κ. Lubinets.

John Dautzenberg, πρώην αξιωματούχος του Λευκού Οίκου, ιδρυτής, JPD Global Advisors
Στη μεταναστευτική πολιτική που ακολουθούν τώρα οι ΗΠΑ εστίασε ο πρώην αξιωματούχος του Λευκού Οίκου και ιδρυτής της JPD Global Advisors John Dautzenberg, σημειώνοντας ότι η επιδίωξη είναι να γίνονται συμφωνίες με τις χώρες προέλευσης των μεταναστών ώστε να αποτρέπονται οι ροές. Σε αυτό το πλαίσιο, τόνισε ότι το σημαντικό είναι να υπάρχει πολιτική βούληση να κατανοηθούν και να απαντηθούν οι αιτίες πίσω από τις μεταναστευτικές ροές. Έριξε βάρος στην εκπαίδευση, λέγοντας ότι είναι το κλειδί κατά της ριζοσπαστικοποίησης και του μίσους. Σχολίασε ότι η Ευρώπη τώρα έχει την ίδια προσέγγιση με τις ΗΠΑ, ωστόσο, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, προσπαθεί να απαντήσει και στις αιτίες της μετανάστευσης, όπως είπε. Τόνισε ότι πρέπει να ακούγονται και οι ίδιοι οι άνθρωποι που μεταναστεύουν, ώστε να δημιουργηθούν θετικές συνθήκες στις χώρες τους. Aν οι πόροι που ξοδεύονται για την παρεμπόδιση μεταναστευτικών ροών ξοδεύονταν για επίλυση των αιτίων της και ένταξη των μεταναστών, τα πράγματα θα ήταν καλύτερα, σχολίασε κλείνοντας ο κ. Dautzenberg.

Stefan Kraus, chief operating officer, Henley & Partners
Στη μετανάστευση μορφωμένων και ευκατάστατων ανθρώπων από τρίτες χώρες στην Ευρώπη εστίασε ο chief operating officer της Henley & Partners Stefan Kraus. Αναφέρθηκε σε σχετικά προγγράμματα για προσέλκυση επενδυτών για εγκατάσταση και χαρακτήρισε την Ελλάδα case study σε αυτόν τον τομέα. Ειδικότερα, ο κ. Kraus αναφέρθηκε στο πρόγραμμα Golden Visa, για το οποίο σχολίασε ότι έχει αποφέρει αρκετά εκατομμύρια ευρώ στην Ελλάδα. Ανφέρθηκε επίσης στα προγράμματα και κίνητρα προσέλκυσης ταλέντου. Όσον αφορά την παράνομη μετανάστευση, σχολίασε ότι η Ελλάδα έχει δείξει τον δρόμο για πιο αυστηρά κριτήρια τα οποία πρέπει να πληρούν οι υποψήφιοι μετανάστες, αλλά θα πρέπει να δίνονται κίνητρα και για νόμιμη μετανάστευση.

Geoffrey Pyatt, Ανώτερος Γενικός Διευθυντής, McLarty Associates, πρώην Υφυγπουργός για τους Ενεργειακούς Πόρους, Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, πρώην Πρέσβης των ΗΠΑ στην Ουκρανία και την Ελλάδα
Η ενεργειακή αβεβαιότητα αποτελεί πλέον τη «νέα κανονικότητα», υποστήριξε ο ανώτερος γενικός διευθυντής της McLarty Associates και πρώην υφυπουργός για τους Ενεργειακούς Πόρους των ΗΠΑ Geoffrey Pyatt, τονίζοντας ότι οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις αλλάζουν ριζικά το ενεργειακό τοπίο. «Ζούμε τη μεγαλύτερη αναστάτωση στο πεδίο της ενέργειας», ανέφερε, επισημαίνοντας όμως ότι οι αγορές έχουν επιδείξει ευελιξία και ότι το σοκ ήταν λιγότερο οξύ από αυτό που πολλοί περίμεναν. Προειδοποίησε, ωστόσο, πως ο βαθμός αβεβαιότητας που βιώνουμε είναι η νέα κανονικότητα, ενώ σημείωσε ότι ο πόλεμος στον Κόλπο έδωσε στο Ιράν «ένα εργαλείο που δεν γνώριζε ότι είχε, τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ». Ο κ. Pyatt αναφέρθηκε ακόμη στον ρόλο της Ελλάδας, συγχαίροντας την κυβέρνηση για τις ενεργειακές συμφωνίες και επισημαίνοντας ότι η χώρα συνέβαλε τόσο στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή όσο και στην ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου. Εκτίμησε επίσης ότι μετά το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία η ζήτηση θα αυξηθεί σημαντικά. Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι η Ελλάδα είναι εξωστρεφής και οι εταιρείες της αναπτύχθηκαν στη διάρκεια αυτών των κρίσεων, εκφράζοντας αισιοδοξία για τη θέση τους στο νέο ενεργειακό περιβάλλον.

Sameh Shoukry, τέως Υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου
«Η ενεργειακή ασφάλεια θα εξαρτηθεί από την επίλυση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και την επιστροφή της σταθερότητας στην περιοχή», υποστήριξε ο τέως Υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου Sameh Shoukry, επισημαίνοντας ότι οι εξελίξεις στην Ουκρανία, τη Γάζα και το Ιράν έχουν επιβαρύνει σημαντικά τη διεθνή οικονομία. «Η ενεργειακή ανασφάλεια έχει μεγάλο αντίκτυπο στη διεθνή οικονομία», ανέφερε, τονίζοντας ότι «πρέπει να επιλυθούν οι συγκρούσεις στη βάση του πολιτικού διαλόγου». Υπογράμμισε ότι οι συνέπειες των πρόσφατων κρίσεων δεν έχουν ακόμη αποτυπωθεί πλήρως και ότι η συνεργασία στην περιοχή θα εξαρτηθεί από την αποκατάσταση της σταθερότητας. Αναφερόμενος στον ρόλο της Αιγύπτου, ο κ. Shoukry σημείωσε ότι «ήταν κομμάτι του κουαρτέτου που οδήγησε στο Μνημόνιο Κατανόησης Ιράν-ΗΠΑ» και ότι «έχουμε επιδιώξει να βρούμε σημεία σύγκλισης». Για τη σύγκρουση με το Ιράν σχολίασε πως «δεν μπορώ να δω πώς ήταν προς όφελος των ΗΠΑ ο πόλεμος αυτός», εκτιμώντας ότι η Τεχεράνη αξιοποίησε τα Στενά του Ορμούζ ως εργαλείο άσκησης ασύμμετρης πίεσης.

Hryhoriy Nemyria, πρώτος Αναπληρωτής Πρόεδρος, Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων, Κοινοβούλιο
της Ουκρανίας, πρώην Αναπληρωτής Πρωθυπουργός της Ουκρανίας
«Η ενεργειακή ανθεκτικότητα αποτελεί βασικό στοιχείο της εθνικής ασφάλειας και η εμπειρία της Ουκρανίας μπορεί να προσφέρει πολύτιμα διδάγματα στην Ευρώπη», υποστήριξε ο πρώτος αναπλ. πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Κοινοβουλίου της Ουκρανίας και πρώην αναπλ. πρωθυπουργός της Ουκρανίας Hryhoriy Nemyria. «Ενέργεια σημαίνει ασφάλεια, η Ουκρανία έχει πληρώσει υψηλό αντίτιμο για αυτό το μάθημα», ανέφερε, προσθέτοντας ότι «νιώθουμε την ευθύνη να μοιραστούμε» αυτήν την εμπειρία. Τόνισε ότι η υπερεξάρτηση δημιουργεί ευαλωτότητα στο πεδίο της ενέργειας και υπενθύμισε πως οι ρωσικές επιθέσεις κατέστρεψαν κρίσιμες ενεργειακές υποδομές γύρω από το Κίεβο. Όπως είπε, «πρέπει επίσης να έχεις δυνατότητες αποκατάστασης, είναι εξίσου σημαντικές με τις δυνατότητες παραγωγής», ενώ υπογράμμισε ότι «το πλάνο διαχείρισης κρίσης πρέπει να υπάρχει από πριν». Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην πυρηνική ενέργεια, λέγοντας ότι «για μας ήταν η ραχοκοκκαλιά της ανθεκτικότητάς μας». Κλείνοντας, επισήμανε ότι ο σημερινός πόλεμος «δεν είναι θέμα κατάκτησης εδαφών, αλλά ποιος θα γράψει τους κανόνες της νέας τάξης ασφάλειας» και κάλεσε την Ευρώπη να επενδύσει στη διασυνδεσιμότητα και την υγιή αλληλεξάρτηση.

Domagoj Juričić, πρώην διευθυντής του γραφείου του Προέδρου της Δημοκρατίας της Κροατίας, ανώτερος σύμβουλος διαχείρισης πολιτικού ρίσκου, MKPS, Croatia
«Η Ευρώπη χρειάζεται σαφή στρατηγική και όχι μόνο αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων», είπε ο πρώην διευθυντής του γραφείου του Προέδρου της Δημοκρατίας της Κροατίας Domagoj Juričić, εκτιμώντας ότι ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα εποχή κατακερματισμένης ισχύος. «Δεν νομίζω ότι έχουμε κατανοήσει τη φύση του κόσμου που εισερχόμαστε», ανέφερε, σημειώνοντας ότι οι κυβερνήσεις δεν ελέγχουν πλέον αποκλειστικά τις δυνάμεις που διαμορφώνουν την παγκόσμια πολιτική. Όπως είπε, «η ισχύς είναι κατακερματισμένη» και αυτό δημιουργεί νέες εξαρτήσεις, σοκ και κρίσεις. Αναφερόμενος στην ενέργεια, τόνισε ότι «δεν είναι μόνο αγαθό, μιλάμε για στρατηγικές υποδομές», ενώ υπογράμμισε πως «οι χώρες που έχουν επιλογές, έχουν ισχύ». Για την ΕΕ σχολίασε ότι «στην Ευρώπη συγχέουμε την ενότητα της αντίδρασης με την ενότητα της προόδου», επισημαίνοντας ότι οι κρίσεις αντιμετωπίζονται συλλογικά, αλλά λείπει μια συνεκτική στρατηγική. Συμπλήρωσε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να μιμηθεί ούτε τις ΗΠΑ ούτε την Κίνα, αλλά να επιστρέψει στη δύναμη που πάντα τη χαρακτήριζε: την ένωση διαφορετικών κρατών γύρω από κοινούς κανόνες και κοινούς στρατηγικούς στόχους.

Βίκτωρας Γιαννικόπουλος, Μαθητής λυκείου με ερευνητικά ενδιαφέροντα στη διαστημική ιατρική, την τεχνητή νοημοσύνη και την αστροφυσική, Pierce – Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος

«H τεχνητή νοημοσύνη έχει μπει καθοριστικά στη ζωή μας και θα επηρεάσει την εξέλιξή της τα επόμενα 20 χρόνια, είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο. Όμως πρέπει να μείνει δίπλα στον άνθρωπο και όχι πάνω από αυτόν», υπογράμμισε σε συζήτηση υπο τον συντονισμό του Daniel Franklin και της Φανής Παπαγεωργίου ο Βίκτωρας Γιαννικόπουλος, μαθητής λυκείου με ερευνητικά ενδιαφέροντα στη διαστημική ιατρική, την τεχνητή νοημοσύνη και την αστροφυσική από το Pierce – Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος. Καταδεικνύοντας τη σημαντική συμβολή της ΑΙ σε τομείς όπως είναι η ιατρική –με την ανάπτυξη νέων φαρμάκων, την ανάλυση πολύπλοκων επιστημονικών δεδομένων κ.ά– παράλληλα εξήρε την ανάγκη να τεθούν ηθικά, νομικά και επιστημονικά όρια ορίζοντας μια «κόκκινη γραμμή». Αν αυτή ξεπεραστεί, προειδοποίησε για το ενδεχόμενο «δυστυχώς να συμβούν πράγματα που δεν μπορούμε να φανταστούμε μέχρι τώρα», ανέφερε.

«Η τεχνητή νοημοσύνη είναι μια ευκαιρία, αλλά αν θα τη χρησιμοποιήσουμε σωστά ή ως το μέσο για τον ίδιο μας τον αφανισμό εξαρτάται από εμάς», είπε μεταξύ άλλων, διευκρινίζοντας πως όλες οι γνώσεις της είναι «κόποι και έρευνα των ανθρώπων εδώ και χιλιάδες χρόνια» και πως τα συναισθήματα, η ενσυναίσθηση μπορούν να περιγραφούν, αλλά δεν μπορούν να μετατραπούν σε κώδικα για τεχνητή νοημοσύνη. Αναφερόμενος στην ιδέα του για την αποστολή Interstellar Probe, εξήγησε ότι μπορεί να προπορεύεται του ηλιακού μας συστήματος λειτουργώντας σαν ένας «φύλακας άγγελος», ώστε να χαρτογραφεί την περιοχή ενημερώνοντας την ανθρωπότητα για πιθανούς κοσμικούς κινδύνους και άλλα φαινόμενα.

Το να σκέφτεσαι «έξω από το κουτί» είναι ένα συστατικό της επιτυχίας, όπως εξήγησε, τόνισε τη σημασία της αγάπης και της προσφοράς, ενώ αναφερόμενος στη φωτογραφία Pale Blue Dot που τράβηξε το Voyager 1 το 1991, είπε ότι θα έπρεπε να υπάρχει παντού και πως το πιο συγκλονιστικό ίσως τελικά να μην είναι πόσο μικρή φαίνεται η Γη, αλλά ότι «από όλο το σύμπαν είναι το μοναδικό μέρος όπου η ύλη έγινε ζωή κ η ζωή έγινε νοημοσύνη». Τελικά το πραγματικό ερώτημα να μην είναι αν είμαστε μόνοι στο σύμπαν –εγώ πιστεύω ότι δεν είμαστε μόνοι στο σύμπαν– αλλά αν κατανοούμε πόσο μοναδικοί και πόσο τυχεροί είμαστε που βρισκόμαστε σε αυτόν τον πλανήτη με τις κατάλληλες συνθήκες, είπε χαρακτηριστικά. «Η ζωή είναι δύο ημέρες: Η ημέρα που γεννιόμαστε και η ημέρα που πεθαίνουμε. Ανάμεσα σε αυτές τις δύο μέρες έχουμε μία ευκαιρία να ζήσουμε με αξιοπρέπεια, να αγαπήσουμε περισσότερο, να δημιουργήσουμε και να αφήσουμε τον κόσμο λίγο καλύτερο από ό,τι τον παραλάβαμε», υπογράμμισε κλείνοντας ο 15χρονος διακεκριμένος μαθητής.  

Σταύρος Παπασταύρου, Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας (1^ο μέρος)
Η Ελλάδα είναι πλέον εξαγωγέας ενέργειας και όχι μόνο καταναλωτής, τόνισε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου. Αναφέρθηκε στις σχετικές ελληνικές υποδομές (TAP, IGB, Ρεβυθούσα), ενώ μίλησε για μια νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική που αναδύεται την τελευταία περίοδο στην ευρύτερη περιοχή. Στο πλαίσιο αυτό, έδωσε βάρος στην ενεργειακή συνεργασία με Κύπρο, Ισραήλ και ΗΠΑ στο πλαίσιο του μηχανισμού «3+1», στο Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (EMGF) και στον Κάθετο Διάδρομο. Τόνισε ότι το εμπόριο και η συνεργασία, και όχι ο αναθεωρητισμός, έρχονται στο προσκήνιο στην περιοχή του Ανατολικής Μεσογείου, η οποία έτσι εξελίσσεται σε κόμβο σταθερότητας. Αναφέρθηκε, επίσης, στην ενεργειακή συνεργασία της Ελλάδας με τις χώρες του Κάθετου Διαδρόμου. Τέλος, ανέφερε ότι η ενέργεια μπορεί να είναι «γέφυρα» για την περιοχή, για σταθερότητα και ευημερία, και καμία χώρα δεν εξαιρείται από αυτό. Έφερε ως παράδειγμα ότι για πρώτη φορά τα τελευταία τρία χρόνια Ισραήλ και Παλαιστινιακή Αρχή κάθισαν στο ίδιο τραπέζι στο πλαίσιο του EMGF.  

Iva Petrova, Υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας
Η ενεργειακή συνεργασία στην περιοχή φέρνει ενεργειακή ασφάλεια, οικονομική ασφάλεια, ανθεκτικότητα και σταθερότητα, τόνισε η υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας Iva Petrova. Αναφέρθηκε στον Κάθετο Διάδρομο και σημείωσε ότι στο τέλος αυτής της χρονιάς η Βουλγαρία θα ολοκληρώσει τη διασύνδεσή της με τη Ρουμανία. Έδωσε ιδιαίτερο βάρος στις επιδόσεις και τα σχέδια της Βουλγαρίας στην αποθήκευση ενέργειας. Τόνισε ότι η Βουλγαρία έχει σημαντικές προοπτικές στον ενεργειακό τομέα ως χώρα τράνζιτ και αποθήκευσης ενέργειας, βοηθούμενη και από τη γεωγραφική της θέση.

Μιχάλης Δαμιανός, Υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου

Στον ρόλο της Κύπρου στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και της ευρύτερης περιοχής εστίασε ο υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου Μιχάλης Δαμιανός. Αναφέρθηκε στην ενεργειακή συνεργασία της Κύπρου με την Ελλάδα και το Ισραήλ στο πλαίσιο του μηχανισμού «3+1» καθώς και στον σχεδιασμό για ηλεκτρική διασύνδεση με Ελλάδα και Ισραήλ. Μέσω της ηλεκτρικής διασύνδεσης η Κύπρος, όπως σημείωσε, μπορεί να εξάγει ηλεκτρικό ρεύμα από ΑΠΕ. Επεσήμανε τη δραστηριοποίηση μεγάλων διεθνών εταιρειών στα κυπριακά αποθέματα, σχολιάζοντας ότι η όλη διαδικασία απαιτεί ακόμη χρόνο. Στο ίδιο πλαίσιο, τόνισε ότι το 2028 αναμένεται να εξάγεται κυπριακό φυσικό αέριο για υγροποίηση στην Αίγυπτο και ότι τα επόμενα χρόνια η Κύπρος θα γίνει εξαγωγέας με τη δική της ενέργεια.

Dorin Junghietu, Υπουργός Ενέργειας της Μολδαβίας
Kαμία χώρα δεν μπορεί να έχει ενεργειακή ανεξαρτησία και να γίνει ενεργειακός κόμβος χωρίς διασυνδέσεις, είτε φυσικού αερίου είτε ηλεκτρικές, τόνισε ο υπουργός Ενέργειας της Μολδαβίας Dorin Junghietu. Αναφέρθηκε στη σημασία του Κάθετου Διαδρόμου για τη Μολδαβία και σημείωσε ότι αυτήν την εβδομάδα υπήρξαν αποφάσεις για τη χωρητικότητά του. Αναφέρθηκε επίσης στον ρόλο της πυρηνικής ενέργειας. Έδωσε έμφαση στη σημασία της ενεργειακής αυτονομίας για την Ευρώπη και ειδικότερα για την ανεξαρτησία και την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών κρατών. Αναφέρθηκε, επίσης, σε υποδομές διασύνδεσης που αναπτύσσει η Μολδαβία με χρημοτοδότηση από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ECB). Τέλος, μιλησε γιασ επιθέσεις που έχει δεχθεί η Μολδαβία στο πλαίσιο του πολέμου στην Ουκρανία, γεγονός που υπογραμμίζει ακόμα περισσότερο, όπως είπε, τη σημασία της διασυνδεσιμότητας.

Osama Mobarez, Γενικός Γραμματέας, Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (EMGF)
Η πρωτοφανής γεωπολιτική αναταραχή έχει φέρει την ενεργειακή ασφάλεια στο προσκήνιο, τόνισε ο γενικός γραμματέας του Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (EMGF) Osama Mobarez. Έδωσε έμφαση σε τρεις παραμέτρους: 1) Ανθεκτικότητα. Στο πλαίσιο αυτό, το φυσικό αέριο θα συνεχίσει να παίζει ρόλο, όπως σημείωσε. 2) Διαφοροποίηση πηγών ενέργειας, προμηθευτών και οδεύσεων και 3) Ενοποίηση και συνεργασία. Επεσήμανε ότι η Ανατολική Μεσόγειος έχει σημαντικούς ενεργειακούς πόρους και θα ανακαλυφθούν και περισσότεροι, καθώς δραστηριοποιούνται στα αποθέματα της περιοχής κορυφαίες εταιρείες, όπως είπε. Τόνισε ότι EMGF είναι μια πλατφόρμα όχι μόνο κυβερνήσεων αλλά και του ιδιωτικού τομέα, των ρυθμιστικών αρχών και των διεθνών φορέων. Αναφέρθηκε περαιτέρω στο έργο του EMGF και σχολίασε ότι στο πλαίσιο αυτό είναι πολύ σημαντική η πολιτική βούληση και δέσμευση.

Σταύρος Παπασταύρου, Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας (2^ο μέρος)
Στο αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο της ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς αναφέρθηκε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, ο οποίος υποστήριξε ότι «ο κανονισμός μπορεί να δημιουργήσει εμπόδια, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να αποτελέσει και δίχτυ ασφαλείας». Πάντως, αναγνώρισε ότι πλέον στην Ευρώπη υπάρχει περισσότερος ενεργειακός ρεαλισμός. «Πρέπει να ακολουθήσουμε την πορεία της απανθρακοποίησης, αλλά αναγνωρίζουμε ότι η απανθρακοποίηση δεν πρέπει να επιτευχθεί εις βάρος της ανταγωνιστικότητας και της κοινωνικής συνοχής», διευκρίνισε. Τόνισε δε ότι «πρέπει να βρούμε τον σωστό βηματισμό», επαναλαμβάνοντας ότι «η απανθρακοποίηση δεν θα πρέπει να προηγείται της στήριξης της βιομηχανίας». Σε κάθε περίπτωση, διαμήνυσε ότι η Ελλάδα οφείλει να εκμεταλλευτεί όλους τους διαθέσιμους πόρους, γιατί «ο τελικός σκοπός είναι να παρέχουμε φθηνή ενέργεια».

Alice Wells, Εκτελεστική αντιπρόεδρος, ExxonMobil Europe
Την εκτίμηση ότι η Ευρώπη θα χρειάζεται συνεχώς περισσότερες ποσότητες φυσικού αερίου εξέφρασε η εκτελεστική αντιπρόεδρος της ExxonMobil Europe Alice Wells, η οποία επεσήμανε ότι οι υδρογονάνθρακες δεν πρόκειται να αποσυρθούν σύντομα από το ενεργειακό μίγμα. Άλλωστε, πρόβλεψε ότι το 2050 το 50% της παγκόσμιας αγοράς θα συνεχίσει να καλύπτεται από φυσικό αέριο και πετρέλαιο. Όσον αφορά τη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, σημείωσε ότι «υπάρχουν πολλές καινούργιες δυνατότητες για την παραγωγή καυσίμων», εξηγώντας ότι «συνεργαζόμαστε με πολλές εταιρείες για την εμπορευματοποίηση των αγαθών, ώστε να διασφαλίσουμε την ενεργειακή ασφάλεια».

Από την άλλη πλευρά, δεν παρέλειψε να ασκήσει κριτική στο ρυθμιστικό πλαίσιο της Ευρώπης, το οποίο είναι γεμάτο προκλήσεις, επισημαίνοντας ότι κάποιοι «βλέπουν την παραγωγή ως κάτι που πρέπει να τιμωρηθεί». «Πρέπει να διορθωθούν οι κανονισμοί που πολλαπλασιάζουν το κόστος για τους καταναλωτές», συμπλήρωσε, προτού διαμηνύσει ότι «όλοι πρέπει να καταλάβουν την αξία της ενέργειας και της δημιουργίας ενός σταθερού φορολογικού καθεστώτος».

Μαθιός Ρήγας, Διευθύνων Σύμβουλος, Energean
Το μήνυμα ότι «όσοι θέλουν, βρίσκουν τρόπο να επενδύουν και να συνεργάζονται με τις κυβερνήσεις» έστειλε ο Μαθιός Ρήγας, διευθύνων σύμβουλος της Energean. «Όταν το 2006 αναλάβαμε το μοναδικό σημείο παραγωγής στην Ελλάδα (Πρίνος), μας έλεγαν ότι είμαστε τρελοί», ανέφερε χαρακτηριστικά, προτού στρέψει το βλέμμα στο σήμερα. «Μαζί με την Exxon και την υποστήριξη της κυβέρνησης, τον Φεβρουάριο του 2027 θα κάνουμε την πρώτη γεώτρηση έπειτα από 40 χρόνια», επεσήμανε παράλληλα. «Υπάρχουν εμπόδια, αλλά όσοι θέλουν, μπορούν να επενδύσουν», επανέλαβε.

Την ίδια στιγμή, εστίασε και στην επένδυση ύψους 1 δισ. ευρώ, για την κατασκευή της πρώτης μονάδας αποθήκευσης άνθρακα στο εξαντλημένο κοίτασμα του Πρίνου. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία, όπως διευκρίνισε, που «βοηθά τις βιομηχανίες να πετύχουν την απανθρακοποίηση. Η πλατφόρμα είναι ήδη στην Ελλάδα και ετοιμάζεται να τοποθετηθεί, πρόσθεσε, καλώντας τη βιομηχανία να «κινηθεί τόσο γρήγορα όσο και η Energean».

Maria Sferruzza, Διευθύνουσα Σύμβουλος, ΔΕΣΦΑ
Για την επιτυχία του Κάθετου Διαδρόμου μίλησε η διευθύνουσα σύμβουλος του ΔΕΣΦΑ Maria Sferruzza, η οποία χαρακτήρισε ως στρατηγικής σημασίας την επιτυχημένη δημοπρασία της Δευτέρας. «Αναμέναμε 30% κρατήσεις, αλλά ξεπεράσαμε το 45% για τα επόμενα τέσσερα χρόνια», ανέφερε, σχολιάζοντας ότι η δημοπρασία ήρθε έπειτα από σκληρή δουλειά. «Όταν συνεργαζόμαστε όλοι μαζί, μπορούμε να είμαστε επιτυχημένοι», αποσαφήνισε. Παράλληλα, εξήγησε ότι ο διάδρομος ναι μεν είναι κάθετος, αλλά θα πρέπει να γίνει κυκλικός, ενώ τόνισε ότι αύριο θα υπάρξει μια συνάντηση στην Αθήνα με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων πλευρών. Από εκεί και πέρα, δήλωσε ότι «δουλειά μας είναι να φέρουμε το φυσικό αέριο εκεί που χρειάζεται«, ενώ αναγνώρισε ότι η Ελλάδα διαδραματίζει έναν πιο σημαντικό και διεθνή ρόλο στην περιοχή. Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι παρά το ρυθμιστικό πλαίσιο, η αγορά χρειάζεται το φυσικό αέριο, καθώς είναι ένας «κρίσιμος παράγοντας στο ενεργειακό μίγμα αλλά και στην ενοποίηση της περιοχής».

Αριστοφάνης Στεφάτος, Διευθύνων Σύμβουλος, Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων
και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ)
Αισιόδοξος για την επόμενη ημέρα δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) Αριστοφάνης Στεφάτος, ο οποίος αναφέρθηκε στις τελευταίες εξελίξεις γύρω από τους υδρογονάνθρακες στην Ελλάδα. «Καταφέραμε να αλλάξουμε τους όρους του παιχνιδιού», δήλωσε χαρακτηριστικά, ενώ υπενθύμισε ότι «για πρώτη φορά η Ελλάδα θα δοκιμάσει στα βαθιά ύδατα να δει τι κρύβεται εκεί». «Είμαστε πολύ ενθουσιασμένοι. Είμαι αισιόδοξος ότι είναι το πρώτο βήμα στο ταξίδι», πρόσθεσε, εκτιμώντας ότι «η Ελλάδα μπορεί να μεταμορφωθεί και να κάνει πολλά περισσότερα». Με τις δυνατότητες των υδρογονανθράκων, συμπλήρωσε, «έχουμε μια πραγματική εναλλακτική για όσους κάνουν την πράσινη μετάβαση με πιο αργό ρυθμό».

Γεώργιος Αλεξόπουλος, Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος της HELLENiQ ENERGY
Την παρατήρηση ότι «δεν θα έπρεπε να είχαμε δύο μεγάλες γεωπολιτικές κρίσεις για να κατανοήσουμε τη σημασία της ενεργειακής ασφάλειας», έκανε ο αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της HELLENiQ ENERGY Γιώργος Αλεξόπουλος, ο οποίος στη συνέχεια επέλεξε να εστιάσει στο «πόσο σημαντική είναι η διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας». Εξήγησε, μάλιστα, ότι στην τρέχουσα κρίση της Μέσης Ανατολής δεν είχαμε σημαντική αύξηση των τιμών και δεν είχαμε ελλείψεις. «Αυτό καταδεικνύει την προβλεψιμότητα και την ανθεκτικότητα της βιομηχανίας», επεσήμανε, επιβεβαιώνοντας ότι «αντιμετωπίζουμε πολύ καλά την τρέχουσα κρίση». Από εκεί και πέρα, αναγνώρισε ότι η Ελλάδα είναι κόμβος διύλισης στην Ανατολική Μεσόγειο και στην ευρύτερη περιοχή. «Καλύπτουμε τις ανάγκες της ελληνικής αγοράς και παρέχουμε 20% – 25% των ελληνικών εξαγωγών. Είναι επιτεύγματα που πρέπει να γιορτάσουμε», τόνισε, καταλήγοντας ο κ. Αλεξόπουλος.

Frans Timmermans, τέως Εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία
«Πρέπει να μειώσουμε τις εκπομπές, να εγκαταστήσουμε περισσότερες ΑΠΕ, αλλά και να βρούμε κεφάλαια για επενδύσεις στα δίκτυα. Δεν απορρίπτω τους υδρογονάνθρακες, αλλά πρέπει να μειώσουμε τον ρόλο τους», τόνισε ο τέως εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία Frans Timmermans, προτού παρατηρήσει ότι «οι ΑΠΕ είναι πιο φθηνές και πιο εύκολα υλοποιήσιμες, ιδίως σε συνδυασμό με τη νέας γενιάς πυρηνική ενέργεια». Προς αυτήν την κατεύθυνση, δήλωσε ότι πρέπει να αυξήσουμε την παραγωγή ηλεκτρισμού και ταυτόχρονα το ρεύμα να γίνει πιο φθηνό, αν και παραδέχθηκε ότι «η έλλειψη δικτύων και προμήθειας μάς επιβραδύνει». Ξεκαθάρισε ότι «δεν θα πρέπει να είμαστε σε θέση να μας εκβιάζουν κάποιοι σε σχέση με την ενέργεια», προτού σημειώσει ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και η διασφάλιση της ενεργειακής ασφάλειας είναι αλληλένδετες. Έτσι, κάλεσε την Ευρώπη να μείνει πιστή στους στόχους και να μην εγκαταλείψει το green deal, αν και ενδεχομένως, όπως υποστήριξε, μπορούμε να το αναπροσαρμόσουμε σε «sovereign deal». «Υπάρχουν πολλά περισσότερα στον κόσμο από το “drill baby, drill”», συμπέρανε ο κ. Timmermans.

Νίκος Τσάφος, Υφυπουργός Ενέργειας
Τη διαβεβαίωση ότι η Ελλάδα έχει προχωρήσει σε έναν πλήρη μετασχηματισμό του ενεργειακού συστήματος, έδωσε ο υφυπουργός Ενέργειας Νίκος Τσάφος, ο οποίος αναφέρθηκε στην προσπάθεια απομάκρυνσης του άνθρακα από το ενεργειακό μίγμα. Όπως εξήγησε, πλέον «είμαστε ένας καθαρός εξαγωγέας ενέργειας, ένας από τους μεγαλύτερους στην Ευρώπη». Παρατήρησε, επίσης, ότι «ο κόσμος στρέφεται σε τομείς που εμείς έχουμε πλεόνασμα», ενώ έστειλε το μήνυμα ότι συνεχίζουμε την εξάλειψη του λιγνίτη, τη διασύνδεση των νησιών, την απανθρακοποίηση και τον εξηλεκτρισμό του βιομηχανικού τομέα, την ενεργειακή εξοικονόμηση των κτηρίων κ.ά. «Πιστεύουμε σε μια μετάβαση που θα είναι οικονομικά αποδοτική», συμπλήρωσε, παράλληλα. «Θέλουμε την απανθρακοποίηση, αλλά ας δώσουμε μια ευελιξία στους επιμέρους στόχους για να μειώσουμε το κόστος της μετάβασης», ξεκαθάρισε, επαναλαμβάνοντας ότι «πρέπει να βρούμε τρόπο να κάνουμε την απανθρακοποίηση χωρίς να χάνουμε σε ανταγωνιστικότητα». Πρέπει να βρίσκουμε μια ισορροπία, κατέληξε.

Artem Rybchenko, Υφυπουργός για την Ανάπτυξη των Κοινοτήτων και των Περιφερειών της Ουκρανίας
Το μήνυμα ότι η Ουκρανία αντιμετωπίζει μια δύσκολη κατάσταση εδώ και 4,5 χρόνια, έστειλε ο υφυπουργός για την Ανάπτυξη των Κοινοτήτων και των Περιφερειών της Ουκρανίας Artem Rybchenko, ο οποίος βέβαια, διαμήνυσε ότι «γινόμαστε ολοένα και πιο δυνατοί». Το Κίεβο, πρόσθεσε, είναι έτοιμο να συνεργαστεί με όλους για την επίλυση των ενεργειακών προβλημάτων. Εάν και παραδέχθηκε ότι η διαχείριση είναι δύσκολη λόγω των στρατιωτικών πληγμάτων στις ενεργειακές υποδομές, εξέφρασε την άποψη ότι «πρέπει να βρούμε λύσεις για να να διασφαλίσουμε την παροχή ενέργειας και θερμότητας των Ουκρανών». Προς αυτήν την κατεύθυνση, επεσήμανε ότι η Ουκρανία είναι σε διαδικασία να βρει εναλλακτικές πηγές ενέργειας που θα βοηθήσουν τη χώρα να παραμείνει δυνατή.

Kristian Ruby, Γενικός Γραμματέας, Eurelectric
Το μήνυμα ότι «ο εξηλεκτρισμός είναι η λύση» έστειλε γενικός γραμματέας της Eurelectric Kristian Ruby, o οποίoς δήλωσε με νόημα ότι τα πράγματα δεν θα αλλάξουν με περισσότερες γεωτρήσεις. «Εάν θέλουμε να πάμε στο επόμενο βήμα, πρέπει να αντικαταστήσουμε τις διάφορες πηγές ενέργειας με τον ηλεκτρισμό και να διευρύνουμε το σύστημα εφοδιασμού», ξεκαθάρισε, μεταξύ άλλων. Διευκρίνισε ότι οι ΑΠΕ μπορούν να καλύψουν μαζικά το σύστημα, συμπληρωματικά με την πυρηνική ενέργεια και ένα μικρό κομμάτι από υδρογονάνθρακες. Επεσήμανε, παράλληλα, ότι ο εξηλεκτρισμός πρέπει να γίνει ελκυστικός και για τις βιομηχανίες. Σε αυτό το σημείο ιδιαίτερη αναφορά έκανε τόσο στο ρυθμιστικό πλαίσιο όσο και στην κουλτούρα.

Emmanuel Brutin, Γενικός Διευθυντής, NuclearEurope
Τη σημασία αφενός της παράτασης στη ζωή των αντιδραστήρων, αφετέρου της χρησιμοποίησης καινούργιων με επενδυτικά προγράμματα, εξήρε ο γενικός διευθυντής της NuclearEurope Emmanuel Brutin, ο οποίος επέλεξε να εστιάσει στη συνεισφορά της πυρηνικής ενέργειας. «Με τη νέα τεχνολογία μπορούμε να προωθήσουμε την κατασκευή μικρότερων αντιδραστήρων […] Νέες τεχνολογίες αρθρωτής συνδεσιμότητας που θα καλύπτουν τις ανάγκες της βιομηχανίας και των data centers», τόνισε, μεταξύ άλλων. Με αυτόν τον τρόπο, συνέχισε, μπορούν να επιτευχθούν οι στόχοι της απανθρακοποίησης, της διασφάλισης του ενεργειακού εφοδιασμού, της μείωσης των εκπομπών άνθρακα και της καθολικής προσβασιμότητας στην ενέργεια. Πρόσθεσε δε, ότι οι επενδύσεις στην πυρηνική ενέργεια δίνουν ποιότητα στο ενεργειακό σύστημα. Από εκεί και πέρα, παρατήρησε ότι το ρυθμιστικό πλαίσιο βελτιώνεται, ότι υπάρχουν αλλαγές στο αφήγημα και ότι βλέπουμε μια μετατόπιση της στάσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αν και έστειλε τα μήνυμα ότι όλα αυτά πρέπει να μεταφραστούν σε συγκεκριμένες πολιτικές.

Μάνος Μανουσάκης, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος, Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ)
Αφού χαιρέτισε το υψηλό ποσοστό διείσδυσης των ΑΠΕ και τον εξαγωγικό χαρακτήρα της ενέργειας, ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΑΔΜΗΕ Μανούσος Μανουσάκης εκτίμησε ότι από εδώ και πέρα «περιμένουμε ακόμη καλύτερα νέα για την απανθρακοποίηση του ηλεκτρικού συστήματος» της Ελλάδας. Τόνισε δε ότι το επόμενο βήμα είναι η συνολικότερη τάση εξηλεκτρισμού της οικονομίας, επικαλούμενος ως παράδειγμα τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας για τη θέρμανση των νοικοκυριών και για την κάλυψη των αναγκών της βιομηχανίας. «Είναι προς το συμφέρον της χώρας», διαμήνυσε. Όσον αφορά τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιωτικών περιοχών, ο κ. Μανουσάκης εξήγησε ότι χωρίς αυτές θα είχαμε ένα πολύ υψηλότερο κόστος λόγω του πετρελαίου που χρησιμοποιούν οι παλιές μονάδες. Επεσήμανε, παράλληλα, ότι οι διασυνδέσεις είναι υπέρ των καταναλωτών, υπέρ του τουρισμού και υπέρ της ενεργειακές ασφάλειας, ξεκαθαρίζοντας ότι είναι μονόδρομος. Παράλληλα, γνωστοποίησε ότι κορυφαία επενδυτικά κεφάλαια ήδη ενδιαφέρονται για έργα που είναι σε πρώιμο-ανώριμο στάδιο, όπως η διασύνδεση Ελλάδας – Αιγύπτου.  Τέλος, έστειλε μήνυμα υπέρ των ευρύτερων διασυνδέσεων ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες, κάτι που θα ισχυροποιήσει την αγορά και την οικονομία της Ε.Ε.

Χριστίνα Ταρνανίδου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Εμπορικού και Χρηματοοικονομικού Δικαίου, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, senior partner, Δικηγορική Εταιρεία Σαρδελάς Πέτσα
Η ανάγκη αξιοποίησης σύγχρονων χρηματοοικονομικών και κανονιστικών εργαλείων για τη διαμόρφωση μιας ανθεκτικής και βιώσιμης αγοράς ενέργειας βρέθηκε στο επίκεντρο της παρέμβασης της Χριστίνας Ταρνανίδου.

Η αναπληρώτρια καθηγήτρια Εμπορικού και Χρηματοοικονομικού Δικαίου του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και senior partner της Sardelas Petsa Law Firm ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο της καινοτομίας, των ενεργειακών χρηματοοικονομικών προϊόντων και της κανονιστικής ωριμότητας στην επιτυχή υλοποίηση της ευρωπαϊκής πράσινης μετάβασης.

Στο πλαίσιο αυτό, παρουσίασε τις σημαντικότερες εξελίξεις που έχουν διαμορφώσει τη σύγχρονη ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, προς την οποία εναρμονίζεται πλήρως και η ελληνική αγορά εστιάζοντας:

-στα προϊόντα χονδρικής των οργανωμένων αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, τα οποία λειτουργούν στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής σύζευξης αγορών (EU Market Coupling), 

-στις προηγμένες διαδικασίες διαχείρισης κινδύνου και εκκαθάρισης συναλλαγών (EU Clearing Regulations), που ενισχύουν την ασφάλεια των αγορών και περιορίζουν τους συστημικούς κινδύνους, 

-στα χρηματοοικονομικά προϊόντα των οργανωμένων και εξωχρηματιστηριακών (OTC) αγορών, τα οποία παρέχουν στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα αποτελεσματικής αντιστάθμισης των κινδύνων τους, (EU Markets in Financial Instruments Regulations)

-καθώς και στις σύγχρονες μορφές Συμβάσεων Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (Power Purchase Agreements – PPAs), οι οποίες ενισχύουν την ανάπτυξη της καθαρής ενέργειας, την επενδυτική ασφάλεια και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της αγοράς. Τέλος, η κ. Ταρνανίδου υπογράμμισε ότι η ορθή νομική καθοδήγηση αποτελεί πλέον κρίσιμο παράγοντα για την ασφαλή και αποτελεσματική αξιοποίηση των σύγχρονων κανονιστικών και χρηματοοικονομικών εργαλείων.

Ανδρέας Παπανδρέου, Καθηγητής, ΕΚΠΑ, Συμπρόεδρος, SDSN Greece
Την ανάγκη η Ευρώπη να προχωρήσει με ταχύτερο ρυθμό στην απανθρακοποίηση, υπογράμμισε ο καθηγητής του ΕΚΠΑ και συμπρόεδρος του SDSN Greece Ανδρέας Παπανδρέου, ο οποίος πρότεινε τρεις τομείς παρέμβασης. Αρχικά εστίασε στις υποδομές, καθώς για να είναι αποτελεσματικές οι ΑΠΕ απαιτούνται δίκτυα. Κατόπιν αναφέρθηκε στους επενδυτές, καθώς «δεν σημαίνει αυτόματα ότι οι φθηνές ΑΠΕ είναι επιλέξιμες για επενδύσεις». «Είναι φθηνός ο ήλιος, αλλά δεν είναι ελκυστικός για τους επενδυτές […] Χρειάζεται διαχειρίσιμος κίνδυνος κι αποδεκτά κέρδη». Τρίτον, υπογράμμισε τη σημασία τα κόστη και τα οφέλη να κατανέμονται με δικαιοσύνη. «Οι πολλοί θέλουν να συμμετάσχουν και στα οφέλη της μετάβασης. Αυτό σημαίνει ενεργειακή δημοκρατία», δήλωσε χαρακτηριστικά. «Το θέμα δεν είναι μόνο η ενέργεια να είναι φθηνή, αλλά να είναι φθηνή και στο επίπεδο που πληρώνει ο πολίτης», κατέληξε.

Jack Hidary, Διευθύνων Σύμβουλος, SandboxAQ
Η τεχνητή νοημοσύνη που βασίζεται στα γλωσσικά μοντέλα δεν αρκεί για να λύσει τα μεγάλα προβλήματα της ενέργειας, της βιοτεχνολογίας και της άμυνας, υποστήριξε ο διευθύνων σύμβουλος της SandboxAQ Jack Hidary, παρουσιάζοντας το μοντέλο των «ποσοτικών μοντέλων» (Large Quantitative Models). Όπως ανέφερε, «όλοι χρησιμοποιούμε πλατφόρμες ΑΙ για να διεκπεραιώσουμε πολλές δουλειές», όμως ο πραγματικός αντίκτυπος της τεχνητής νοημοσύνης αφορά «την αποθήκευση ενέργειας, την ιατρική, τα ποσοτικά μοντέλα». Τόνισε ότι «πρέπει να δημιουργήσουμε data sets που θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τον φυσικό μας κόσμο», καθώς «δεν είναι δουλειά LLM αλλά ποσοτικό μοντέλο».

Εξήγησε ότι «το SandboxAQ δεν παίρνει δεδομένα από το ίντερνετ, τα χρησιμοποιούμε αφού έχουν παραχθεί σε εργαστήριο», αξιοποιώντας εξειδικευμένα επιστημονικά δεδομένα για την ανάπτυξη νέων υλικών, μπαταριών και φαρμάκων. Ως παράδειγμα ανέφερε ότι η εταιρεία μπορεί να υπολογίσει το κατάλληλο κράμα μετάλλων για υπερηχητικούς πυραύλους ή να σχεδιάσει νέους τύπους μπαταριών για drones.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι χώρες όπως η Ελλάδα μπορούν να δημιουργήσουν νέα πνευματική ιδιοκτησία αξιοποιώντας την υπάρχουσα επιστημονική γνώση μέσω των μοντέλων της SandboxAQ. «Θέλουμε να δουλέψουμε στην Ελλάδα, να κάνουμε συμπράξεις, να βρούμε εταίρους», είπε, επισημαίνοντας ότι η εταιρεία ενδιαφέρεται να συνεργαστεί τόσο με την ελληνική κυβέρνηση στον τομέα της άμυνας όσο και με τα πανεπιστήμια για την ανάπτυξη ερευνητικών προγραμμάτων και διδακτορικών.

Armen Sarkissian, πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας και πρώην Πρωθυπουργός της Αρμενίας
«Ο κόσμος έχει ήδη εισέλθει σε μια νέα εποχή, όπου οι παλιοί κανόνες της γεωπολιτικής δεν επαρκούν πλέον για να εξηγήσουν τις διεθνείς εξελίξεις», υποστήριξε ο πρώην πρόεδρος της Δημοκρατίας και πρώην πρωθυπουργός της Αρμενίας Armen Sarkissian, παρουσιάζοντας τη θεωρία του περί «κβαντικής πολιτικής». Όπως ανέφερε, «όλοι μιλούν για τον κόσμο που αλλάζει, δεν θα επιστρέψουμε ποτέ στα παλιά», ενώ υποστήριξε ότι «ο κόσμος δεν είναι όπως τον ξέραμε πριν από 40 χρόνια». Αναφερόμενος στο βιβλίο του, εξήγησε ότι περιγράφει «13 λόγους για τις αλλαγές», επισημαίνοντας πως «δεν χρειάζεσαι να είσαι μεγάλος για να είσαι επιτυχημένος», αλλά να διαθέτεις ένα «έξυπνο ευφυές κράτος».

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην κατάρρευση του κομμουνισμού και στη θεωρία του Φουκουγιάμα, σημειώνοντας ότι «μίλησε εσφαλμένα για το τέλος της ιστορίας» και ότι «ήταν τότε η αρχή της νέας ιστορίας που αλλάζει κι αλλάζει γρήγορα». Συνέδεσε αυτή τη μετάβαση με τη γέννηση της κβαντικής μηχανικής, υποστηρίζοντας ότι η σύγχρονη πολιτική πρέπει να κατανοηθεί με διαφορετικούς όρους.

Εκτίμησε ακόμη ότι «ζούμε σε έναν κβαντικό κόσμο» όπου «οι κλασικές απόψεις δεν ισχύουν, δεν λειτουργούν οι παλιοί θεσμοί», ενώ υποστήριξε πως «η ψυχαγωγία και η πολιτική πάνε χέρι-χέρι». Κλείνοντας, χαρακτήρισε τον Ντόναλντ Τραμπ «από τους πρώτους κβαντικούς πολιτικούς», εκτιμώντας ότι αυτός ο τρόπος άσκησης πολιτικής θα συνεχίσει να κυριαρχεί τα επόμενα χρόνια.

Κυριάκος Μητσοτάκης, Πρωθυπουργός της Ελλάδας
«Αδικούμε στην Ελλάδα τη σημασία των αποφάσεων που ελήφθησαν στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα όταν περιορίζουμε τη δημόσια συζήτηση γύρω από ζητήματα που συνδέονται με τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Όταν υπάρχουν ζητήματα προς συζήτηση με την Τουρκία, τα συζητάμε μεταξύ μας. Το σημαντικό μήνυμα που βγήκε από τη Σύνοδο είναι ότι η Ευρώπη έχει αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες της και αντιμετωπίζει με σοβαρότητα την άμυνά της. Πάντα με εντυπωσιάζει ο τρόπος με τον οποίο μέρος του ελληνικού Τύπου καλύπτει αυτά τα θέματα, με μεγάλο βαθμό υπερβολής και μια αδυναμία να κατανοεί ένα σύνθετο περιβάλλον», τόνισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στο ετήσιο συνέδριο του Economist, ο οποίος χαρακτήρισε “αρκετά επιτυχημένη” τη Σύνοδο της διατλαντικής συμμαχίας: «υπάρχει πάντα λίγο δράμα, όμως όλα καλά στο τέλος».

Αναφερόμενος στο οικονομικό περιβάλλον, ο κ. Μητσοτάκης στάθηκε στην ανάγκη περαιτέρω εμβάθυνσης της ενιαίας αγοράς στην Ευρώπη. «Για παράδειγμα, πώς γίνεται να κοστίζει ένα προϊόν περισσότερα στην Ελλάδα ακόμη και όταν αφαιρέσεις το μεταφορικό κόστος; Υπάρχουν ακόμη βασικά πράγματα που πρέπει να φτιάξουμε στην κοινή αγορά μας», σχολίασε χαρακτηριστικά.

«Έχω κουραστεί να επαναλαμβάνω ότι οι εκλογές θα διεξαχθούν στο τέλος της 4ετίας, την άνοιξη του 2027», τόνισε ο κ. Μητσοτάκης, απαντώντας σε σχετική ερώτηση. Σημείωσε δε ότι η ακεραιότητα των εκλογών σε όλες τις χώρες θα κρίνεται από εδώ και στο εξής σε μεγάλο βαθμό από την τεχνητή νοημοσύνη, εφιστώντας την προσοχή σε φαινόμενα όπως τα fake videos: «Είναι ένα πρόβλημα το οποίο θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε διεθνώς». 

Ρομπέρτα Μέτσολα, Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
«Η ατζέντα της ευρωβουλής έχει μετατοπιστεί σε μεγάλο βαθμό στα θέματα άμυνας», επεσήμανε η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα. Η ίδια στάθηκε στην αύξηση των στόχων για τις αμυντικές δαπάνες, γεγονός που κατά τη γνώμη της αντικατοπτρίζει τις προκλήσεις ασφαλείας με τις οποίες είναι σήμερα αντιμέτωπη η Ευρώπη. Στο πλαίσιο αυτό, μίλησε για την ανάγκη ανάπτυξης κοινών αμυντικών υποδομών αλλά και περισσότερη στρατιωτική κινητικότητα. Η κ. Μέτσολα αναφέρθηκε επίσης στη διαδικασία διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. “Είναι win-win και για τις χώρες που εντάσσονται και για την ίδια την Ένωση. Δεν μπορούμε να κρατάμε άλλο τα δυτικά βαλκάνια σε αναμονή», υπογράμμισε μεταξύ άλλων η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. 

Η ίδια αναφέρθηκε στις προσπάθειες να καταστεί η Ευρώπη ελκυστικός επενδυτικός προορισμός, σημειώνοντας ότι σε μια σειρά από τομείς –όπως η τεχνητή νοημοσύνη– η ΕΕ διαθέτει το κατάλληλο ανθρώπινο δυναμικό όμως δεν προσελκύει τις απαιτούμενες επενδύσεις. Στο πλαίσιο αυτό, έκανε λόγο για αποκλίσεις οι οποίες εξακολουθούν να παρατηρούνται ανάμεσα στα κράτη-μέλη της Ένωσης, σε πεδία τα οποία διαμορφώνουν τη δυναμική της ευρωπαϊκής οικονομίας σε όρους άντλησης κεφαλαίων.

Boris Vujčić, Αντιπρόεδρος, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ)
Στην ανάγκη για την ανάπτυξη μιας βαθύτερης αγοράς με περισσότερη ρευστότητα στην Ευρώπη αναφέρθηκε ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) Boris Vujčić. Στο πλαίσιο αυτό, στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία του equity financing ως παράγοντα ο οποίος ωθεί τη μεγέθυνση του ευρωπαϊκού επιχειρηματικού τομέα. 

Γιάννης Στουρνάρας, Διοικητής, Τράπεζα της Ελλάδος
«Η επί της αρχής συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν επέφερε απροσδόκητη μείωση στις τιμές ενέργειας -στα επίπεδα πριν από τον πόλεμο- η οποία ωστόσο μένει να διατηρηθεί, διότι μας πήγε πίσω ξανά η επανέναρξη των εχθροπραξιών», σχολίασε ο διοικητής της ΤτΕ Γιάννης Στουρνάρας, περιγράφοντας ένα διεθνές σκηνικό το οποίο -όπως είπε- εγείρει προκλήσεις για τη νομισματική πολιτική. Απαντώντας σε σχετική ερώτηση, ο κ. Στουρνάρας εξέφρασε την εκτίμηση ότι δεν διαφαίνεται κάποιος κίνδυνος για απότομη πτώση στην Ελλάδα την περίοδο μετά το Ταμείο Ανάκαμψης: «οι προοπτικές παραμένουν θετικές».

Παύλος Μυλωνάς, Διευθύνων Σύμβουλος, Εθνική Τράπεζα
«Χρειαζόμαστε τις κατάλληλες συνθήκες για μεγαλύτερη ανάληψη ρίσκου από τις κεφαλαιαγορές για αύξηση των επενδύσεων -και δη των ποιοτικών επενδύσεων- στην Ευρώπη», εκτίμησε ο διευθύνων σύμβουλος της Εθνικής Τράπεζας Παύλος Μυλωνάς παραθέτοντας ομιλία στο ετήσιο Annual Government Roundtable του Economist, ο οποίος επεσήμανε την ανάγκη υλοποίησης της Ένωσης Κεφαλαιαγορών.

Η πρόσφατη εμπειρία της Ελλάδας, όπως ανάφερε, προσφέρει χρήσιμα διδάγματα και δείχνει ότι η δημοσιονομική αξιοπιστία, οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και η πολιτική σταθερότητα δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την προσέλκυση επενδύσεων και την κινητοποίηση κεφαλαίων.

Χάρης Θεοχάρης, Υφυπουργός Εξωτερικών, αρμόδιος για την Οικονομική Διπλωματία και την Εξωστρέφεια
Για μια περίοδο μετασχηματισμού στην παγκόσμια οικονομία μίλησε ο υφυπουργός Εξωτερικών, αρμόδιος για την Οικονομική Διπλωματία και την Εξωστρέφεια Χάρης Θεοχάρης, προσθέτοντας ότι όλες οι χώρες και οι περιφέρειες πρέπει να αντιμετωπίσουν την κατάσταση ως ένα τοπίο κατάλληλο για αλλαγές. Υπό κανονικές συνθήκες όλα στην οικονομία σχετίζονται με το κέρδος, τώρα όμως όλα σχετίζονται με την εμπιστοσύνη, σημείωσε. Τόνισε ότι η Ελλάδα βρίσκεται κοντά και στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία και αυτό δημιουργεί προκλήσεις, αλλά ανοίγει και ευκαιρίες. Σε αυτό το πλαίσιο, επεσήμανε ότι η Ελλάδα ως χώρα παρέχει σταθερότητα, ενώ βρίσκεται κοντά σε παγκόσμια δίκτυα και λειτουργεί ως γέφυρα. Σημείωσε, επίσης, ότι έχει σημασία και η κουλτούρα, καθώς επισκέπτες από πολλές χώρες νιώθουν στην Ελλάδα σαν στο σπίτι τους, όπως είπε. Τέλος, επεσήμανε ότι η Ελλάδα τώρα έχει μια φιλοεπιχειρηματική κυβέρνηση, που έκανε τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις μετά την κρίση και προσείλκυσε επενδύσεις, οι οποίες σπάνε ρεκόρ κάθε χρόνο που περνάει.

Dmytro Natalukha, Πρόεδρος, Ταμείο Κρατικής Περιουσίας της Ουκρανίας
Ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι μια μορφή ανταγωνισμού, ένας άγριος ανταγωνισμός πόρων, οργάνωσης, κεφαλαίου, παραγωγής, τόνισε ο πρόεδρος του Ταμείου Κρατικής Περιουσίας της Ουκρανίας Dmytro Natalukha. Επεσήμανε ότι ο πόλεμος είναι ένας παράγοντας κινδύνου για κάθε επενδυτή, αλλά η Ουκρανία κάνει ό,τι μπορεί για να κερδίσει την εμπιστοσύνη των υποψήφιων επενδυτών, να προσφέρει ευκαιρίες για μικρές και μεγάλες επενδύσεις και να προστατεύσει τις επενδύσεις. Επεσήμανε ότι η προσέλκυση ξένου κεφαλαίου είναι μια ψήφος εμπιστοσύνης για την Ουκρανία και αναφέρθηκε σε σειρά διεκολύνσεων που προσφέρει η χώρα προκειμένου να προσελκύσει ξένες επενδύσεις.

Λάμπρος Παπακωνσταντίνου, Πρόεδρος, IDEAL Holdings
Για διεθνές περιβάλλον αστάθειας έκανε λόγο ο πρόεδρος της IDEAL Holdings Λάμπρος Παπακωνσταντίνου, φέρνοντας ως παράδειγμα την αυξομείωση των δασμών και δίνοντας έμφαση στην επιτάχυνση των επενδυτικών κύκλων, λόγω και του ρόλου της τεχνητής νοημοσύνης. Σημείωσε ότι στη χώρα μας αποκαταστάθηκε η επενδυτική βαθμίδα, το πολιτικό περιβάλλον είναι σταθερό και η οικονομία αναβαθμίστηκε. Αναφέρθηκε περαιτέρω στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και την ανάγκη προσέλκυσης μακροπρόθεσμων επενδυτών. Στο πλαίσιο αυτό, τόνισε ότι η χώρα έχει ανάγκη από μεγαλύτερες εταιρείες που μπορούν να ανταγωνιστούν διεθνώς, γι’ αυτό είναι σημαντικό να προωθηθούν οι εξαγορές και συγχωνεύσεις, όπως είπε.

Γιάννης Σηφάκης, Γενικός Διευθυντής Εμπορικής Ανάπτυξης, Τειρεσίας
Στο σημερινό ευμετάβλητο διεθνές περιβάλλον οι αγορές επηρεάζονται εύκολα, επεσήμανε ο γενικός διευθυντής Εμπορικής Ανάπτυξης της Τειρεσίας Γιάννης Σηφάκης, δίνοντας έμφαση, σε αυτό το πλαίσιο, στη σημασία των αξιόπιστων πληροφοριών. Τόνισε ότι η Τειρεσίας έχει μετασχηματιστεί από ένα γραφείο πίστης (credit bureau) σε έναν οργανισμό που παρέχει πληροφορίες στο χρηματοοικονομικό πεδίο. Σημείωσε ότι η διαδικασία λήψης αποφάσεων από τις επιχειρήσεις περιλαμβάνει πλέον πολλά επίπεδα, επιχειρησιακή ανθεκτικότητα, ανθεκτικότητα εφοδιαστικής αλυσίδας, βιωσιμότητα, ψηφιακή ετοιμότητα, γι’ αυτό και η ακριβής χρηματοοικονομική πληροφήρηση είναι πλέον ζωτική για να παίρνονται οι κατάλληλες αποφάσεις.

Γιάννης Γεωργούλας, Μη Εκτελεστικός Διευθυντής, ECOMMBX
Στον ρόλο του ανθρώπινου κεφαλαίου στην προσέλκυση επενδύσεων αναφέρθηκε ο μη εκτελεστικός διευθυντής της ECOMMBX Γιάννης Γεωργούλας, σχολιάζοντας ότι πολύ ταλέντο φεύγει εκτός ΕΕ μεταξύ άλλων και λόγω της φήμης των αμερικανικών και βρετανικών πανεπιστημίων. Σχολίασε επίσης ότι ενώ ξέρουμε ποια είναι τα προβλήματα της Ευρώπης, δεν υπάρχει η βούληση ή η ικανότητα να συζητήσουν οι εμπλεκόμενοι και να προωθηθούν λύσεις. Σημείωσε ότι οι μεγάλες χώρες της ΕΕ πρέπει να λάβουν υπ’ όψιν και τα συμφέροντα των μικρών χωρών. Στο πλαίσιο αυτό, τόνισε ότι οι λύσεις είναι προς την κατεύθυνση της υποστήριξης και προστασίας της καινοτομίας και της παροχής περισσότερων κινήτρων στους ανθρώπους που θέλουν να παράγουν. Τέλος, επεσήμανε ότι η Κύπρος έχει την ικανότητα να προσελκύει επενδυτές και επιστημονικό δυναμικό από χώρες της ευρύτερης περιοχής οι οποίες βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση, όπως Ουκρανία, Ρωσία, Λίβανος, Ισραήλ.  

Μιχάλης Αργυρού, Προϊστάμενος του Οικονομικού Γραφείου του Πρωθυπουργού
Την ανάγκη να προστατεύσουμε τα θεμελιώδη μεγέθη της ελληνικής οικονομίας, αλλά και να κάνουμε τα επόμενα βήματα για την αύξηση της παραγωγικότητας, υπογράμμισε ο προϊστάμενος του Οικονομικού Γραφείου του Πρωθυπουργού Μιχάλης Αργυρού, ο οποίος χαρακτήρισε ως φράση – κλειδί την αναβάθμιση των θεσμών και την υλοποίηση θεσμικών μεταρρυθμίσεων. «Με τη αναβάθμιση των θεσμών έχεις μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Επιπλέον της διατήρησης των κεκτημένων, πρέπει να κεφαλαιοποίησει αυτήν την ανάπτυξη με αναβάθμιση των θεσμών. Για μένα η συνταγματική αναθεώρηση είναι πολύ σημαντική», τόνισε, μεταξύ άλλων. Παράλληλα, έδωσε ιδιαίτερη σημασία στη βελτίωση του περιβάλλοντος, στην ευελιξία της αγοράς προϊόντων και υπηρεσιών αλλά και στην ευελιξία της οικονομίας γενικότερα. Παράλληλα, ο κ. Αργυρού χαιρέτισε τη σημαντική αύξηση στο μερίδιο της μεταποίησης, τη δυναμική ανάπτυξη του ενεργειακού κλάδου, την αναβάθμιση των εκτιμήσεων για τη μεσοπρόθεσμο πρόοδο κ.ά. Τέλος, δεν παρέλειψε να σχολιάσει ότι το πλάνο του Ταμείου Ανάπτυξης εκτελείται όπως ακριβώς είχε σχεδιαστεί.

Joong Shik Kang, Επικεφαλής της αποστολής για την Ελλάδα, ΔΝΤ
Το ποτήρι είναι μισογεμάτο όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις, σχολίασε ο επικεφαλής της αποστολής για την Ελλάδα του ΔΝΤ Joong Shik Kang, ο οποίος αφού εκθείασε τα επιτεύγματα των τελευταίων ετών, έσπευσε να κάνει ορισμένες παρατηρήσεις. Όπως εξήγησε, παρά την αύξηση στο διαθέσιμο εισόδημα, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ εξακολουθεί να είναι το δεύτερο χαμηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα, ο ρυθμός αποταμιεύσεων στα νοικοκυριά συγκαταλέγεται στους χαμηλότερους όλης της Ευρωζώνη, ενώ το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών παραμένει μεγάλο, αν και έχει υπάρξει σημαντική βελτίωση. Στο ίδιο μήκος κύματος, σχολίασε ότι οι επενδύσεις διατηρούνται σε χαμηλά επίπεδα σε σύγκριση με την Ε.Ε.. «Ανεβαίνουν αλλά κινούνται με αργό ρυθμό», πρόσθεσε.

Κατά τον ίδιο, η άρση των παραπάνω ανισορροπιών διέρχεται από την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων. Σ’ αυτό το πλαίσιο, επικαλέστηκε ως παράδειγμα το κτηματολόγιο, το οποίο θα τεθεί σε πλήρη λειτουργία από το επόμενο έτος. Ενδεικτική ήταν και η περίπτωση της φοροδιαφυγής. Οι δημοσιονομικές μεταρρυθμίσεις για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής, όπως υπενθύμισε, ήταν αποτελεσματικές. «Μοχλεύοντας τον δημοσιονομικό χώρο που δημιουργήθηκε από τις μεταρρυθμίσεις, επετράπη στην κυβέρνηση να μειώσει τις ασφαλιστικές εισφορές κι άρα να αυξήσει το διαθέσιμο εισόδημα και την κατανάλωση», τόνισε.

Robert Blotevogel, Συντονιστής της ομάδας του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας για την Ελλάδα
«Αυτή είναι η περίοδος που ο “ήλιος” λάμπει πιο ζεστά στην Ελλάδα», ανέφερε ο συντονιστής της ομάδας του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM) για την Ελλάδα Robert Blotevogel, εξηγώντας ότι η ανάπτυξη έχει έναν ρυθμό διπλάσιο σε σχέση με την Eυρωζώνη και ότι η μείωση του ελλείμματος και του χρέους είναι ταχεία. Όμως, έσπευσε να θέσει ένα επιπλέον ερώτημα: Τι θα απαιτούνταν για να έχει η Ελλάδα ανάπτυξη 4% και όχι 2%; Σ’ αυτό το πλαίσιο, επέλεξε να αναφερθεί στη σύνθεση των ελληνικών επιχειρήσεων. «Έχουμε επιχειρήσεις που είναι σε πολύ συγκεκριμένους τομείς, που εξάγουν και που είναι κερδοφόρες. Υπάρχουν και πολλές άλλες σε διαφορετικούς τομείς, που είναι μικρές με λίγους εργαζόμενους, που δεν είναι τόσο παραγωγικές, που δεν έχουν τους πόρους για οικονομίες κλίμακας, που δεν επενδύουν», ανέφερε χαρακτηριστικά. Στη συνέχεια, αναρωτήθηκε «τι θα χρειαζόταν για να έχουμε νέες εταιρείες που να αναλαμβάνουν κινδύνους, να επενδύουν στις τεχνολογίες και να επικεντρώνονται στην αναβάθμιση των οικονομιών κλίμακας». Η δημοσιονομική πολιτική μπορεί να δώσει κίνητρα σ’ αυτές τις επιχειρήσεις, έσπευσε να απαντήσει, καλώντας τους ιθύνοντες να δοκιμάσουν ιδέες που δεν είχαν δοκιμαστεί στο παρελθόν και που μπορούν να έχουν μεγάλο αντίκτυπο στην παραγωγικότητα.

Θεώνη Αλαμπάση, Γενική Γραμματέας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους,
Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών
Στην ανάγκη για μια υγιή χρηματοδότηση της οικονομίας εστίασε η γενική γραμματέας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Θεώνη Αλαμπάση, εξηγώντας ότι αυτό βασίζεται σε δύο σκέλη. Αφενός στην πιστωτική επέκταση, αφετέρου στην ικανότητα των επιχειρήσεων να αποπληρώνουν το χρέος τους. Για το πρώτο, επεσήμανε ότι το 2025 δόθηκαν δάνεια 35 δισ. ευρώ στις επιχειρήσεις. Όμως, τα χρήματα εκταμιεύτηκαν κυρίως σε εταιρείες μεγαλύτερης κλίμακας. Το πρόβλημα, επεσήμανε, είναι ότι δεν βλέπουμε να υπάρχει πρόσβαση από τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ). Αυτό σημαίνει, εξήγησε, ότι τράπεζες και ΜμΕ θα πρέπει να έρθουν πιο κοντά. Οι τράπεζες να εξετάζουν όλα τα business plan, καθώς «υπάρχουν πολύ καλές ιδίες», ενώ οι ΜμΕ οφείλουν να πηγαίνουν στις τράπεζες προετοιμασμένες και με μια έτοιμη πρόταση, είπε. Όσον αφορά το δεύτερη, δηλαδή την ικανότητα αποπληρωμής του χρέους, υπογράμμισε την κληρονομιά των «κόκκινων δανείων», εξηγώντας ότι τα τελευταία χρόνια 200.000 επιχειρήσεις έχουν ουσιαστικά σταματήσει να λειτουργούν. Πρόκειται για εταιρείες – ζόμπι, σχολίασε, στις οποίες απέδωσε τα μεγάλα νούμερα στα μη εξυπηρετούμενα δάνεια.

Αλέξης Τσίπρας, Πρόεδρος, ΕΛ.Α.Σ., τέως Πρωθυπουργός της Ελλάδας
«Η ΕΛ.Α.Σ δημιουργήθηκε για να καλύψει το κενό στην αντιπολίτευση, την ανάγκη για αντιπολιτευτικό έλεγχο», τόνισε ο πρόεδρος της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης και τ. πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, θέτοντας ως στόχο του νέου κόμματος στις επόμενες εκλογές –όποτε και αν γίνουν– να διεκδικήσει τη διακυβέρνηση του τόπου από τη ΝΔ. 

 Όπως είπε, η ΕΛ.Α.Σ έρχεται με σχέδιο ως κυβερνώσα Αριστερά. Ερωτηθείς μάλιστα για την ευρωομάδα στην οποία θα εντασσόταν, σημείωσε ότι το κόμμα του αντιπροσωπεύει τη σοσιαλδημοκρατία, τη ριζοσπαστική αριστερά και την πολιτική οικολογία: «Τέτοια πολιτική οικογένεια δεν υπάρχει τώρα στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο. Αυτό, βεβαίως, δεν αποκλείει την πιθανότητα κάποια στιγμή να σχηματιστεί, όταν έρθει η ώρα – είναι μακριά ακόμα η ώρα των ευρωπαϊκών εκλογών». 

 Ο ίδιος άσκησε κριτική στον πρωθυπουργό, λέγοντας ότι εγκατέλειψε το δόγμα της πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής. Αναφερόμενος στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, μίλησε για μια στάση των κρατών-μελών η οποία επιβραβεύει αντί να πιέζει την Τουρκία. 

 Ο κ. Τσίπρας μίλησε επίσης για την ανάγκη να δημιουργηθεί εθνικό ταμείο ανάκαμψης και τάχθηκε υπέρ της αλλαγής του συστήματος των πανελλαδικών εξετάσεων για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Peter Bofinger, Οικονομολόγος, πρώην μέλος του Γερμανικού Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων
«Το πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι η ένωση κεφαλαιαγορών και των τραπεζών [..] Το πρόβλημα είναι η τεχνολογία» τόνισε ο οικονομολόγος και πρώην μέλος του Γερμανικού Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων Peter Bofinger, ο οποίος υποστήριξε ότι «είμαστε εν μέσω μιας παγίδας». «Δεν έχει γίνει τίποτα στη μεσαίας κλίμακας τεχνολογία. Δεν έχουμε ψηφιακές δεξιότητες και έχουμε χάσει την τεχνογνωσία στην κατασκευή», πρόσθεσε, επικαλούμενος ως παράδειγμα τον ανταγωνισμό με την Κίνα στον τομέα των ηλεκτρικών αυτοκινήτων. Η απάντηση στο παραπάνω πρόβλημα, κατά τον ίδιο, είναι η υιοθέτηση μιας συνεκτικής πολιτικής στη βιομηχανία. Και πώς θα γίνει αυτό; Με τη χρηματοδότηση. «Αλλά όχι αναποδογυρίζοντας τις αποταμιεύσεις των καταθετών. Χρειαζόμαστε έναν άλλον μηχανισμό, να εντοπίσουμε τα στρατηγικά πεδία και να κινητοποιήσουμε τα χρήματα», εξήγησε. Χρειαζόμαστε, συμπλήρωσε, μια κοινή προσπάθεια, δηλαδή ένα ευρωομόλογο. «Χρειαζόμαστε κονδύλια που πρέπει να έρχονται από τις κυβερνήσεις και όχι από τους καταθέτες», συνέχισε στο ίδιο μήκος κύματος. Παράλληλα, στηλίτευσε το γεγονός ότι η βιομηχανική πολιτική είναι εντελώς απούσα από τη συζήτηση για την επόμενη ημέρα. Είναι τρομερό, σημείωσε, το γεγονός ότι στην καρδιά της Ευρώπης, δηλαδή στη Γερμανία, δεν υπάρχει πολιτική για το πώς λειτουργεί η βιομηχανία. Γι’ αυτό, κατέληξε, «εδώ και επτά χρόνια στη Γερμανία δεν υπάρχει ανάπτυξη, η οικονομία είναι παγωμένη».

Γκίκας Χαρδούβελης, Πρόεδρος του ΔΣ, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος
Τον κατακερματισμό σε όλα τα επίπεδα χαρακτήρισε ως το κορυφαίο πρόβλημα της Ευρώπης ο πρόεδρος του ΔΣ της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος Γκίκας Χαρδούβελης. «Χρειάζεται μια ενιαία πολιτική βούληση, η οποία λείπει από την ΕΕ», συμπλήρωσε, εξηγώντας ότι έχουμε 27 κράτη και 27 διαφορετικούς ηγέτες που αποφασίζουν. «Είναι κάτι πολύ δύσκολο. Για αυτό έχουμε μείνει πίσω». Κατά τον ίδιο, η πρόοδος μπλοκάρεται από την πολιτική του βέτο. «Ίσως πρέπει να βρούμε τρόπους να παρακάμψουμε αυτό το βέτο», πρόσθεσε. Από την άλλη πλευρά, χαρακτήρισε την τρέχουσα κρίση ως μια ευκαιρία. «Η Ευρώπη συνήθως κινείται λόγω κρίσεων. Αυτήν τη φορά είναι ο Τραμπ», δήλωσε, διερωτώμενος αν «μπορούμε να αδράξουμε την ευκαιρία και να αποκτήσουμε μια κοινή αμυντική πολιτική». Από εκεί και πέρα, ο κ. Χαρδούβελης τόνισε ότι η Ευρώπη έχει μεγάλες βιομηχανίες σε εθνικό επίπεδο αλλά όχι μεγάλες σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, επαναλαμβάνοντας το πρόβλημα του κατακερματισμού. Τέλος, παρατήρησε ότι μόλις το 10% των όσων προτείνει η έκθεση Ντράγκι έχει μέχρι στιγμής υιοθετηθεί, υπογραμμίζοντας ότι είμαστε πίσω σε κλάδους, όπως οι μεταφορές και η ενέργεια. «Είναι ένα πολιτικό πρόβλημα», κατέληξε.

Tom Duff Gordon, Αντιπρόεδρος και επικεφαλής της πολιτικής για την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή
και την Αφρική (ΕΜΕΑ), OpenAI
 «Το ερώτημα αν η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να σκεφτεί είναι παρόμοιο με το ερώτημα αν ένα υποβρύχιο μπορεί να κολυμπήσει», ανέφερε χαρακτηριστικά ο αντιπρόεδρος και επικεφαλής της πολιτικής ΕΜΕΑ της OpenAI Tom Duff Gordon. Όπως είπε, η ΑΙ ωφελεί τους πάντες, αποκαλύπτοντας γνώση σε μια σειρά από τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας. «Η πρόκληση είναι να προσαρμόσουμε την τεχνητή νοημοσύνη όχι γρήγορα αλλά σοφά», σημείωσε ο κ. Gordon. Ο ίδιος υπογράμμισε ότι το 84% των νέων στην Ελλάδα χρησιμοποιεί ΑΙ, «το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη». Αναφέρθηκε δε στη συνεργασία της OpenAI με την ελληνική κυβέρνηση μέσω προγράμματος στον τομέα της εκπαίδευσης.

Dan Stratan, Διευθύνων Σύμβουλος και ιδρυτής, RCI Holding
 «Οι δυνατότητες της ΑΙ, για παράδειγμα, στην τέχνη είναι θαυμάσιες. Έχει νιώσει όμως κανείς το συναίσθημα που βιώνει όταν αντικρίζει ένα έργο των μεγάλων κλασικών ζωγράφων;», διερωτήθηκε χαρακτηριστικά ο διευθύνων σύμβουλος και ιδρυτής της RCI Holding Dan Stratan, για να καταδείξει τα όρια που –κατά τη γνώμη του– υπάρχουν στα επιτεύγματα της τεχνητής νοημοσύνης.

Δημοσθένης Αναγνωστόπουλος, Γενικός Γραμματέας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης
Λέμε ότι η Ευρώπη δεν πρωτοπορεί στην ΑΙ, ωστόσο η Ευρώπη έχει πρωτοπορήσει στην υιοθέτηση της υπεύθυνης, δημοκρατικής ΑΙ, τόνισε ο γενικός γραμματέας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημοσθένης Αναγνωστόπουλος. Αναφέρθηκε στον τεχνολογικό ανταγωνισμό μεταξύ ΗΠΑ, Κίνας και Ευρώπης σημειώνοντας ότι η αγορά επιλέγει αυτόν που θα παραγάγει πρώτος τη νέα τεχνολογία. Άρα η Ευρώπη, επεσήμανε, για να αξιοποιήσει το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της υπεύθυνης, δημοκρατικής χρήσης της ΑΙ πρέπει να επιταχύνει. Στο ίδιο πλαίσιο, τόνισε ότι η Ευρώπη πρέπει να δουλέψει περισσότερο σε ό,τι αφορά τη δημιουργία υπολογιστικής ισχύος, τη μετατροπή της τεχνογνωσίας σε προϊόντα –κάτι που χαρακτήρισε μεγάλο πρόβλημα της Ευρώπης–, την κλίμακα των επενδύσεων στην τεχνολογία και την αξιοποίηση του ταλέντου. Τέλος αναφέρθηκε στη διαφορά μεταξύ των εταιρειών που παράγουν ΑΙ, που δημιουργούν μοντέλα, και των λεγόμενων hyper-scalers, όπως είναι οι Amazon, Google, Microsoft κ.λπ.

Ivan Vasilev, Υπουργός Καινοτομίας και Ψηφιακού Μετασχηματισμού της Βουλγαρίας
Στις πρωτοβουλίες της Βουλγαρίας εν σχέσει με την τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) εστίασε ο υπουργός Καινοτομίας και Ψηφιακού Μετασχηματισμού της Βουλγαρίας Ivan Vasilev, αναφέροντας ότι η βουλγαρική κυβέρνηση δημιούργησε ένα πάνελ ψηφιακών συμβούλων (ρομπότ και μηχανών) που συνέβαλε στο να διαμορφώσει την πολιτική της στον τομέα. Σε αυτό το πλαίσιο, επεσήμανε ότι η ΑΙ δεν μπορεί να αντικαταστήσει τους εμπειρογνώμονες, αλλά μπορεί να τους βοηθήσει. Αναφέρθηκε ακόμα στην κατασκευή ενός από τα ΑΙ factories της ΕΕ που έχει ξεκινήσει στη Σόφια. Σημείωσε ότι οι χώρες δεν μπορούν να ξοδέψουν τόσα όσο οι τεχνολογικοί κολοσσοί, αλλά μπορούν να διαμοιράζουν τη γνώση και να την αξιοποιούν για το κοινό καλό, με τη βοήθεια της ρύθμισης. Επεσήμανε ακόμα ότι δεν πρέπει να αναγκαστούμε να επιλέξουμε μεταξύ καινοτομίας και εμπιστοσύνης και ότι οι αποφάσεις θα πρέπει να παραμείνουν στα χέρια των ανθρώπων.

Iwona Sikora, Ανώτερη αντιπρόεδρος και Γενική Διευθύντρια, EMEA, Iron Mountain
Από την αυτοματοποίηση των διαδικασιών έχουμε περάσει σήμερα σε μια φάση όπου η ΑΙ μαθαίνει από τις διαδικασίες, αναγνωρίζει εξαιρέσεις, επαυξάνει τις διαδικασίες, τόνισε η ανώτερη αντιπρόεδρος και γενική διευθύντρια, EMEA της Iron Mountain Iwona Sikora. Σημείωσε ότι οι εταιρείες αναρωτιούνται για ποιον σκοπό πρέπει να χρησιμοποιήσουν τους ψηφιακούς agents και σε αυτό το πλαίσιο αναφέρθηκε στη σημασία της διαχείρισης της agentic AI. Η κ. Sikora αναφέρθηκε επίσης στη σημασία των πρακτικών εφαρμογών της AI, μεταξύ άλλων, για την ψηφιοποίηση του κράτους, όπως έχει κάνει και η Ελλάδα. Τέλος, επεσήμανε ότι όντως η ΑΙ αντικαθιστά βασικές εργασίες που μέχρι σήμερα έκαναν οι άνθρωποι, οπότε χρειάζεται upskilling, αλλά και δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας που έχουν να κάνουν με την ίδια τη διαχείριση και αξιοποίηση της τεχνολογίας.

Γεώργιος Σιούφας, Διευθύνων Εταίρος και ιδρυτής, Δικηγορική Εταιρεία Σιούφας & Συνεργάτες
Στον ρόλο που διαδραματίζει η agentic AI στις δικηγορικές υπηρεσίες εστίασε ο διευθύνων εταίρος και ιδρυτής της  Δικηγορικής Εταιρείας Σιούφας & Συνεργάτες Γεώργιος Σιούφας. Ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι οι ψηφιακοί agents μπορούν να σχεδιάζουν, να αποφασίζουν, να εκτελούν, ακόμα και να διαπραγματεύονται και να συντάσσουν έγγραφα με αυτόνομο τρόπο. Αυτό, όπως σημείωσε, θέτει θέματα σχετικά με το ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη. Η ΑΙ πρέπει να ελέγχεται, να αξιολογείται, να τοποθετείται στην αγορά, ωστόσο η agentic AI συμπεριφέρεται λιγότερο ως προϊόν και περισσότερο ως «παίκτης», είπε χαρακτηριστικά. Περαιτέρω, ο κ. Σιούφας έδωσε έμφαση σε τρεις αρχές: α) λογοδοσία βάσει σχεδιασμού, αυτονομία όχι με ανωνυμία αλλά με ευθύνη φυσικού ή νομικού προσώπου, β) προσαρμογή με ανθρώπινη εποπτεία, και γ) αναλογικότητα όσον αφορά τη ρύθμιση των agents. Έκλεισε τονίζοντας ότι η agentic AI δεν μπορεί να αντικαταστήσει τους δικηγόρους, αλλά μπορεί να εκθέσει τη διαφορά ανάμεσα σε εκείνους που ασκούν τη δικηγορία ως διαδικασία και εκείνους που την ασκούν ως ικανότητα κρίσης.

Θανάσης Ναυρόζογλου, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος, Natech Banking Solutions
Υπάρχει μια τεράστια ευκαιρία για την Ευρώπη όσον αφορά την ΑΙ, τόνισε ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Natech Banking Solutions Θανάσης Ναυρόζογλου, και εξήγησε ότι μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε υπέρ του εκδημοκρατισμού και της μείωσης των ανισοτήτων. Επεσήμανε ότι η Ευρώπη είναι καλή στο να ρυθμίζει το πλαίσιο και ότι οι εφαρμογές της τεχνολογίας, πέρα από τη δημιουργία της, την εξελίσσουν περαιτέρω. Αναφέρθηκε στον αντίκτυπο της agentic AI στον τραπεζικό τομέα, έναν τομέα ιδιαίτερα ρυθμισμένο, όπως είπε. Ανέφερε ότι τραπεζικές εφαρμογές υπάρχουν πλέον παντού και ότι κίνδυνοι από την εφαρμογή της ΑΙ θα υπάρξουν, αλλά ο βασικός κίνδυνος είναι να μην κάνουμε τίποτα όταν πρέπει να κάνουμε κάτι, όπως ανέφερε χαρακτηριστικά. Σε αυτό το πλαίσιο, τόνισε την ανάγκη η Ευρώπη να επιταχύνει τους ρυθμούς της όσον αφορά την ΑΙ.

Paul Meeks, Διευθύνων Σύμβουλος, Freedom Capital Markets
Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα είναι μια «κούρσα εξοπλισμών» μεταξύ 4-5 αμερικανικών παρόχων πολύ μεγάλης κλίμακας (hyper-scalers) που κυριαρχούν παγκοσμίως, τόνισε ο διευθύνων σύμβουλος της Freedom Capital Markets Paul Meeks. Ωστόσο, συνέχισε, μπορεί κανείς να επιτύχει όχι στο πεδίο της παραγωγής αλλά στο πεδίο της εφαρμογής. Εκεί εντόπισε μια μεγάλη ευκαιρία για την Ευρώπη. Επεσήμανε ότι οι ΗΠΑ έχουν στον τομέα του διαδικτύου μια νομοθεσία που έχει μείνει πίσω, στην εποχή Κλίντον. Σύμφωνα με αυτήν τη νομοθεσία, εξήγησε, οι εταιρείες social media θεωρήθηκαν αγωγοί μεταφοράς δεδομένων που δεν έχουν ευθύνη για το περιεχόμενο. Στο ίδιο πλαίσιο, o κ. Meeks τόνισε ότι η καλή νομοθέτηση για την ΑΙ και η απαραίτητη ρύθμιση είναι πιο πιθανό να έρθει από την Ευρώπη, και όχι από την Αμερική, εξηγώντας ότι αυτό είναι επίσης μια μεγάλη ευκαιρία για την Ευρώπη.

Ιωάννης Τσακίρης, Αντιπρόεδρος, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ)
 «Στην Ελλάδα δεν μιλάμε πλέον για ανάκαμψη αλλά για μετασχηματισμό της οικονομίας», τόνισε ο από το βήμα του Economist ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) Ιωάννης Τσακίρης, ο οποίος στάθηκε σε στοιχεία που είναι κρίσιμα για το επενδυτικό περιβάλλον, όπως η σταθερότητα και η εφαρμογή φορολογικών και ψηφιακών μεταρρυθμίσεων. 

Γιώργος Πιτσιλής, Διοικητής, Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ)
 «Έχουμε παίξει κεντρικό ρόλο στην αποκατάσταση της σταθερότητας», επεσήμανε ο διοικητής της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) Γιώργος Πιτσιλής, ο οποίος μίλησε για μεγαλύτερη διαφάνεια στην ελληνική οικονομία. «Οι επενδυτές δεν κοιτάζουν μόνο τους φορολογικούς συντελεστές, αλλά το πόσο απλοί είναι οι κανόνες», σχολίασε, και έκανε λόγο για συνεχή βελτίωση των ψηφιακών υπηρεσιών. «Η φορολογική διοίκηση δεν χρειάζεται να είναι επιεικής αλλά σταθερή και υποστηρικτική», σημείωσε ο κ. Πιτισιλής.

Γεώργιος Παγουλάτος, Πρέσβης της Ελλάδας στον ΟΟΣΑ
«Στην Ελλάδα αλλάζει η διάρθρωση της οικονομίας», παρατήρησε ο πρέσβης της Ελλάδας στον ΟΟΣΑ Γεώργιος Παγουλάτος, μιλώντας για βελτιωμένη συλλογή εσόδων, –η οποία, όπως είπε, οδηγεί σε διατηρήσιμα πρωτογενή πλεονάσματα– και για αύξηση των εξαγωγών σε τομείς υψηλής αξίας. Σημείωσε ωστόσο ότι η ελληνική οικονομία υστερεί ακόμη σε όρους παραγωγικότητας. «Πρέπει να επιταχύνουμε, συνεχίζοντας με συνέπεια και διασφαλίζοντας ότι δεν θα επιστρέψουμε πίσω», τόνισε με νόημα ο κ. Παγουλάτος.

Colin Ellis, επικεφαλής οικονομικής έρευνας, Moody’s Analytics
 «Εκπληκτική πρόοδο» διαπίστωσε την τελευταία δεκαετία στην ελληνική οικονομία ο επικεφαλής οικονομικής έρευνας της Moody’s Analytics Colin Ellis. «Υπάρχει δημοσιονομικός χώρος πλέον, σε αντίθεση με άλλες χώρες της Ευρώπης», επεσήμανε μεταξύ άλλων. Ο ίδιος εξέφρασε την εκτίμηση ότι η Ελλάδα δεν έχει ουσιαστικό επενδυτικό πρόβλημα, αν και συμπλήρωσε ότι μετά τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης η πρόκληση για τη χώρα είναι να διατηρήσει τον ίδιο ρυθμό. Επιπλέον, πρόσθεσε ότι θα πρέπει να γίνουν περισσότερα στην απασχόληση, και τάχθηκε υπέρ κινήτρων που θα μειώσουν το κόστος σε τομείς όπως η βρεφονηπιακή φροντίδα.

Άδωνις Γεωργιάδης, Υπουργός Υγείας
Στο πώς θα γίνει πιο αποτελεσματικό το clawback, αλλά και στο πώς η Ελλάδα θα καταστεί πιο ελκυστική για νέες φαρμακευτικές επενδύσεις μίλησε ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης. Αφού ξεκαθάρισε ότι «ένα σύστημα επιστροφής χρημάτων θα ισχύει για όσο ανατέλλει ο ήλιος», τόνισε ότι «η κουβέντα είναι να δούμε πώς θα το κάνουμε πιο βιώσιμο». Σημείωσε δε, ότι τα τελευταία χρόνια η κυβέρνηση δίνει ετησίως 800 εκατ. ευρώ περισσότερο σε σχέση με ό,τι γινόταν παλαιότερα. Ειδική αναφορά έκανε στα μέτρα για τη συνταγογράφηση, εξηγώντας ότι προωθείται ένα σύστημα, το οποίο με τη χρήση ΑΙ θα αποτρέπει την υπερσυνταγογράφηση και κάθε είδους διαφθορά. Μάλιστα, προανήγγειλε ότι το συγκεκριμένο σύστημα θα ξεκινήσει την επόμενη εβδομάδα.

Παράλληλα, ο κ. Γεωργιάδης τόνισε ότι από τις αρχές του 2027 θα τεθεί σε πλήρη εφαρμογή η αξιολόγηση όλων των φαρμάκων σε όρους οφέλους-κέρδους. «Για κάθε φάρμακο που πληρώνουμε, θα εξετάσουμε τι αποτέλεσμα έχει στο σύστημα υγείας, ώστε να είμαστε σε θέση να ξέρουμε ότι πληρώνουμε το σωστό φάρμακο, στη σωστή τιμή», εξήγησε, προτού διαμηνύσει ότι «έχουμε πολλές πολιτικές για να γίνει το σύστημα πιο δίκαιο και αποδοτικό». Σχετικά με την έρευνα και την ανάπτυξη, διαβεβαίωσε ότι η κυβέρνηση θα δώσει κίνητρα στις εταιρείες, προαναγγέλλοντας την αλλαγή της νομοθεσίας για τις κλινικές δοκιμές φάσης Ι.  Ωστόσο, όπως συμπλήρωσε, «η μεγαλύτερη ελπίδα είναι να χρησιμοποιήσουμε όλα τα τεράστια δεδομένα που συλλέγουμε», υπενθυμίζοντας ότι η Ελλάδα έχει ψηφιοποιήσει σε ποσοστό 100% το σύστημα υγείας. Το επόμενο διάστημα, συνέχισε, θα ψηφιστεί το νομοσχέδιο για τη δευτερογενή χρήση αυτών των δεδομένων και τότε θα γίνουμε μια πολύ ελκυστική χώρα. «Μπορούμε να δώσουμε πολλά πράγματα στις εταιρείες που θα κάνουν χρήση όλων αυτών των δεδομένων», κατέληξε.

Σωτήρης Βανδώρος, καθηγητής Οικονομικών της Υγείας, UCL, συνεργαζόμενος καθηγητής, Harvard University
Τη σημασία της τεχνολογικής αξιολόγησης των φαρμάκων εξήρε ο καθηγητής Οικονομικών της Υγείας, UCL και συνεργαζόμενος καθηγητής του Harvard University Σωτήρης Βανδώρος, εξηγώντας ότι μέσω αυτής της διαδικασίας και οι ασθενείς θα πάρουν το φάρμακο που χρειάζονται, αλλά και το κράτος δεν θα πληρώνει πολλά χρήματα. «Έτσι θα έχουμε περισσότερη αξία για τους ασθενείς», σχολίασε. Από εκεί και πέρα, σημείωσε ότι πέραν της προσφοράς, θα πρέπει να εξετάσουμε και τη ζήτηση, καθώς δεν χρειάζεται να έχουμε υπερσυνταγογράφηση. Σχετικά με τη βιωσιμότητα τους συστήματος, τόνισε ότι λύσεις προσφέρονται και εντός και εκτός συστήματος. Θέλουμε έξυπνες λύσεις, […] να εκμεταλλευτούμε την τεχνητή νοημοσύνη και τις ψηφιακές υπηρεσίες, [..] να βρούμε τρόπους ώστε να έχουμε τις σωστές ανταποκρίσεις στον τομέα της υγείας προς όφελος των ασθενών», επεσήμανε, μεταξύ άλλων. Όσον αφορά την Ελλάδα, ο κ. Βανδώρος χαρακτήρισε τη δημιουργία ενός καινοτόμου περιβάλλοντος ως απαραίτητη προϋπόθεση για την προσέλκυση επενδύσεων, αποσαφηνίζοντας ότι η κλινική δοκιμή χρειάζεται απουσία γραφειοκρατίας, ταχύτητα, ανθρώπινο δυναμικό και υποδομές.  «Πολλά προβλήματα έχουν ήδη αρθεί και σύντομα αυτό θα αποδώσει», τόνισε. «Αυτό που λείπει είναι οι επιχειρηματικές επενδύσεις», πρόσθεσε, αναφέροντας ότι η καινοτομία μπορεί να βελτιώσει την παραγωγή και να αυξήσει τις δυνατότητες εξαγωγών.

Kavita Patel, Γενική Διευθύντρια για την Ελλάδα και την Κύπρο, Roche Hellas
Τη συμβολή των διαρθρωτικών αλλαγών στη βελτίωση του συστήματος υγείας, υπογράμμισε η γενική διευθύντρια για την Ελλάδα και την Κύπρο της Roche Hellas Kavita Patel. «Στην Ελλάδα πρέπει να απομακρυνθούμε από το δημοσιονομικό κομμάτι και να δούμε τις διαρθρωτικές αλλαγές. Να χρησιμοποιηθεί ο προϋπολογισμός σοφά», τόνισε, προτού προσθέσει ότι αυτό σημαίνει διαρθρωτικές αλλαγές, ώστε το σύστημα να είναι πιο αποτελεσματικό. «Χρειαζόμαστε αξιολόγηση της τεχνολογίας, πράγμα που ήδη κάνει το υπουργείο Υγείας», συνέχισε, ενώ έθεσε το ζήτημα του «πώς να υιοθετηθούν οι απαιτούμενες διαρθρωτικές αλλαγές, ώστε να ελέγχουμε τη δαπάνη και να δίνουμε τα φάρμακα στους ασθενούς για να γίνουν ξανά παραγωγικοί». Σε αυτό το σημείο, τέλος, η κ. Patel επανέλαβε ότι πρέπει να σκεφτούμε διαφορετικά την καινοτομία, δηλαδή να μην επικεντρωνόμαστε στο κόστος, αλλά στο τι κερδίζουμε μακροπρόθεσμα.

Μάριος Θεμιστοκλέους, Υφυπουργός Υγείας
«Η Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει στρατηγική αυτονομία στα κρίσιμα φάρμακα, ακόμη κι αν αυτό συνεπάγεται υψηλότερο κόστος παραγωγής», υποστήριξε ο υφυπουργός Υγείας Μάριος Θεμιστοκλέους, επισημαίνοντας ότι η πανδημία ανέδειξε τις αδυναμίες των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων. «Η πρόσβαση στα φάρμακα δεν μπορεί να εξαρτάται από εξωγενείς παράγοντες», ανέφερε, τονίζοντας ότι «η πρόσβαση πρέπει να είναι ανεπηρέαστη» και ότι «οι χώρες πρέπει να έχουν στρατηγικά αποθέματα». Υπογράμμισε ότι η Ελλάδα διαθέτει ισχυρή φαρμακοβιομηχανία, η οποία αντιστοιχεί πλέον στο 12% της παραγωγής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σημείωσε ότι η εξάρτηση της Ευρώπης από την Ινδία και την Κίνα στις πρώτες ύλες δημιουργεί κινδύνους και υποστήριξε πως «πρέπει να στηριχθούν οι πρώτες ύλες -έστω πιο ακριβά- όπως γίνεται στην άμυνα». Όπως είπε, στόχος είναι ένα μοντέλο που θα διασφαλίζει «ότι δεν πας στην τελείως χαμηλή τιμή», αλλά εξασφαλίζει ισορροπία και επάρκεια. Κλείνοντας, τόνισε ότι «πρέπει να έχουμε ανεξέλεγκτη πρόσβαση στο critical medicine» και εκτίμησε πως, όπως αυξήθηκαν οι αμυντικές δαπάνες τα τελευταία χρόνια, έτσι θα αυξηθούν και οι δημόσιες δαπάνες για την υγεία, καθώς «θα είναι η προτεραιότητα».

Δημήτρης Δέμος, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος, DEMO, Αντιπρόεδρος, Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοβιομηχανίας (ΠΕΦ)
«Το μοντέλο των προμηθειών που βασίζεται αποκλειστικά στη χαμηλότερη τιμή απέτυχε και η Ευρώπη πρέπει να προστατεύσει την παραγωγή φθηνών φαρμάκων», υποστήριξε ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της DEMO και αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Φαρμακοβιομηχανίας (ΠΕΦ) Δημήτρης Δέμος, επισημαίνοντας ότι η πανδημία αποκάλυψε τις αδυναμίες του σημερινού συστήματος. Όπως ανέφερε, «ο κόσμος γερνάει, η ανάγκη για φάρμακα αυξάνεται», ενώ οι νέες θεραπείες γίνονται ολοένα ακριβότερες λόγω της έρευνας και του αυστηρού κανονιστικού πλαισίου. Αναφερόμενος στις δημόσιες προμήθειες, σημείωσε ότι «υπήρξαν διαγωνισμοί με έναν μειοδότη και κριτήριο τη χαμηλότερη τιμή», γεγονός που οδήγησε σε τόσο χαμηλές τιμές ώστε «πολλά φάρμακα δεν μπορούσαν να παραχθούν στην Ευρώπη». Όπως είπε, το αποτέλεσμα ήταν να κυριαρχήσουν εισαγόμενα γενόσημα από την Κίνα και την Ινδία, όμως «αυτό το μοντέλο κατέρρευσε μέσα στην πανδημία», όταν εμφανίστηκαν σοβαρές ελλείψεις.

Ο κ. Δέμος υποστήριξε ότι το ελληνικό μοντέλο προμηθειών μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα, καθώς «διασφαλίζεις ότι τα νοσοκομεία σου έχουν το φάρμακο». Τόνισε, τέλος, ότι «πρέπει να προστατεύσουμε τα φθηνά φάρμακα μέσω ενός μοντέλου procurement», προειδοποιώντας ότι κανένα σύστημα υγείας δεν μπορεί να χρηματοδοτεί απεριόριστα όλες τις διαθέσιμες θεραπείες χωρίς έλεγχο των δαπανών.

Michael Oberreiter, επικεφαλής Διεθνών Εξωτερικών Σχέσεων, Roche
«Η Ευρώπη πρέπει να αντιμετωπίσει τη φαρμακοβιομηχανία ως στρατηγικό πυλώνα ανάπτυξης και όχι ως δημοσιονομικό κόστος», υποστήριξε ο επικεφαλής Διεθνών Εξωτερικών Σχέσεων της Roche Michael Oberreiter, προειδοποιώντας ότι η ήπειρος κινδυνεύει να χάσει το τελευταίο ισχυρό ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα. «Η φαρμακοβιομηχανία είναι το τελευταίο διαμάντι στο στέμμα της Ευρώπης», ανέφερε, τονίζοντας ότι η ήπειρος έχει ήδη απολέσει την πρωτοκαθεδρία σε άλλους κρίσιμους κλάδους, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και τα μικροτσίπ. Υποστήριξε ότι η Ευρώπη χρειάζεται ένα πιο ευέλικτο ρυθμιστικό πλαίσιο, περισσότερες επενδύσεις στην καινοτομία και μια πραγματικά ενιαία αγορά για την υγεία.

Επεσήμανε ότι «η Ευρώπη δεν είναι μια ενιαία αγορά», καθώς οι εταιρείες καλούνται να δραστηριοποιηθούν μέσα σε «27 διαφορετικά συστήματα», γεγονός που επιβραδύνει την καινοτομία και την πρόσβαση των ασθενών στις νέες θεραπείες. Παράλληλα, υποστήριξε ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιταχύνει την έρευνα, την ανάπτυξη φαρμάκων και τη λειτουργία των συστημάτων υγείας, ιδιαίτερα σε μια περίοδο που «στο 2030 θα μας λείπουν εκατομμύρια γιατροί και νοσοκόμοι». Αναφερόμενος στην Ελλάδα, σημείωσε ότι η χώρα έχει σημειώσει πρόοδο στον εκσυγχρονισμό του συστήματος υγείας και των κλινικών δοκιμών, ενώ χαρακτήρισε ως μεγαλύτερο πλεονέκτημά της «τους ανθρώπους της και τη δημιουργικότητά τους». Τόνισε ακόμη ότι «το νοσοκομείο δεν είναι μόνο τα τούβλα, πρέπει η ιατρική να είναι ανθρώπινη», καλώντας κράτος, βιομηχανία και επιστημονική κοινότητα να συνεργαστούν ώστε η Ελλάδα να αξιοποιήσει τη δυναμική της ενόψει της Προεδρίας της ΕΕ το 2027.

Robert Hanea, Ιδρυτής και Διευθύνων Σύμβουλος, Therme Group
«Η μακροζωία δεν αφορά μόνο τα περισσότερα χρόνια ζωής αλλά κυρίως τα περισσότερα χρόνια υγείας και ποιότητας ζωής», υποστήριξε ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος του Therme Group Robert Hanea, καλώντας σε έναν συνολικό επανασχεδιασμό του αστικού περιβάλλοντος. Όπως ανέφερε, «υπάρχουν 4 πράγματα: χρόνια ζωής, υγιή χρόνια ζωής, μεγαλύτερο χρονικό διάστημα υγείας και χαράς, και επίσης η ευθανασία», εξηγώντας ότι η συζήτηση αφορά τόσο το “software” όσο και το “hardware” του ανθρώπινου σώματος. Υποστήριξε ότι οι σύγχρονες μεγαλουπόλεις έχουν δημιουργήσει «πανδημία μοναξιάς», με σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, καθώς «το αστικό περιβάλλον είναι σαν να έχει επιβληθεί πάνω στον τρόπο που έχει συνηθίσει το σώμα μας». O κ. Hanea τόνισε ότι «υπάρχει αξία στην κοινωνική αλληλοεπίδραση» και ότι οι πόλεις πρέπει να επανασχεδιαστούν ως υποδομές που συνδυάζουν υγεία, φύση και κοινωνική ζωή. «Πρέπει να ξεκινήσουμε μία σοβαρή συζήτηση για τις πόλεις» και «να τις σκεφτούμε ως υποδομές», κατέληξε.

Evelyne Bischof, Επικεφαλής Ιατρικού Τμήματος, Sheba Longevity Centre, Πρόεδρος,
Healthy Longevity Medicine Society
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μεταμορφώσει τη δημόσια υγεία, αρκεί να συνοδευτεί από νέες πολιτικές για τη μακροζωία και την πρόληψη, υποστήριξε η επικεφαλής του Ιατρικού Τμήματος του Sheba Longevity Centre και πρόεδρος του Healthy Longevity Medicine Society Evelyne Bischof. «Είμαι κλινική γιατρός και προσπαθώ να συνδυάσω την τεχνολογία και την ΑΙ στον τομέα της δημόσιας υγείας», ανέφερε, τονίζοντας ότι «πρέπει να δούμε καινούργιες πολιτικές» και να μεταφέρουμε τη γνώση για τη μακροζωία σε ολόκληρο τον πληθυσμό. Όπως είπε, η συζήτηση δεν αφορά μόνο την αύξηση του προσδόκιμου ζωής, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο θα ζουν οι άνθρωποι με χρόνιες παθήσεις. Υπογράμμισε ακόμη ότι «η AI δεν είναι μόνο δεδομένα, είναι θεραπευτικά σχήματα νέα στη ζωή των ανθρώπων», ενώ μπορεί να βοηθήσει ώστε οι ασθενείς «να ενημερώνονται για τις νέες θεραπείες». Κατά την άποψή της, η μακροζωία αποτελεί πλέον ζήτημα δημόσιας υγείας αλλά και οικονομικής ανταγωνιστικότητας.

Pelayo Cortina Koplowitz, Ιδρυτής και Διευθύνων Σύμβουλος, Oakmond
Τα σημερινά συστήματα υγείας και συνταξιοδότησης σχεδιάστηκαν για μια εντελώς διαφορετική εποχή και χρειάζονται ριζική αναθεώρηση, είπε ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Oakmond Pelayo Cortina Koplowitz και υπενθύμισε ότι «το πρώτο σύστημα συνταξιοδότησης» δημιουργήθηκε τον 19ο αιώνα, όταν «το προσδόκιμο ζωής ήταν 37 ετών», ενώ σήμερα στις περισσότερες χώρες φτάνει περίπου τα 80. Όπως ανέφερε, τα τελευταία χρόνια ζωής συνοδεύονται από αυξημένες ασθένειες και δαπάνες, γεγονός που καθιστά τα σημερινά μοντέλα μη βιώσιμα. «Πρέπει να έχουμε μια διαφορετική προσέγγιση» και «πρέπει να ενταχθεί η προληπτική ιατρική στη λογική της κοινότητας», τόνισε, υποστηρίζοντας ότι όλα πρέπει να λειτουργούν μέσα σε ένα ενιαίο οικοσύστημα με τη συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης. Ανακοίνωσε ακόμη τη δημιουργία ενός «resort μακροζωίας» στη Μαρμπέγια και κατέληξε λέγοντας ότι «η υγεία είναι η μέγιστη πολυτέλεια που έχουμε και πρέπει να αναλάβουμε την ευθύνη για τη διαχείρισή της».

Noah Molinski, Ιδρυτής και Διευθύνων Σύμβουλος, Von Ardenne Health
Η πραγματική επανάσταση στην υγεία δεν θα προέλθει από νέα φάρμακα αλλά από τη μετάβαση από τη θεραπεία στην πρόληψη, είπε ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Von Ardenne Health Noah Molinski και ανέφερε ότι «δεν μπορείς να έχεις ανθεκτικές οικονομίες αν υπάρχει μέρος του πληθυσμού με χρόνιες παθήσεις», ενώ υπενθύμισε το ολυμπιακό ιδανικό ενός «λαμπρού μυαλού σε ένα λαμπρό σώμα», σημειώνοντας ότι τα σημερινά συστήματα υγείας δεν το υπηρετούν. «Ξοδεύουμε λιγότερα για την πρόληψη παρά για τη θεραπεία», σημείωσε, τονίζοντας ότι πολλές ασθένειες εξελίσσονται για χρόνια πριν διαγνωστούν. Υποστήριξε ότι «η επανάσταση της υγείας δεν αφορά σύστημα ή φάρμακο, αλλά τον τρόπο που σκεφτόμαστε» και ότι «πρέπει οι γιατροί να κρατούν τους ανθρώπους υγιείς». Παράλληλα, τόνισε πως «πρέπει να εντοπίζουμε το πρόβλημα όταν είναι ακόμα αόρατο» και να περιορίζεται η ανάγκη για εντατική θεραπεία μόνο στο τέλος της ζωής, κάτι που θα βελτιώσει τόσο την υγεία των πολιτών όσο και την ανθεκτικότητα των οικονομιών.

Elisabeth Kelan, Καθηγήτρια Ηγεσίας και Οργάνωσης, King’s College London
«Η Γενιά Ζ δεν μπορεί να εξηγηθεί μέσα από στερεότυπα, αλλά μέσα από τις διαδοχικές κρίσεις που διαμόρφωσαν την ενηλικίωσή της», τόνισε η καθηγήτρια Ηγεσίας και Οργάνωσης του King’s College London Elisabeth Kelan, αναφέροντας ότι «υπάρχουν πολλά στερεότυπα – και δεν είναι όλοι ίδιοι σε μία γενιά». Εξήγησε ότι οι γενιές διαμορφώνονται από τις κοινές κοινωνικές εμπειρίες και ότι η συγκεκριμένη γενιά «μεγαλώνει σε πολλαπλές κρίσεις». Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ρόλο της τεχνολογίας, σημειώνοντας πως «με ενδιαφέρει όχι μόνο η ΑΙ, αλλά πώς αλλάζει η αντίληψη των ανθρώπων», καθώς πλέον «έχουμε διαδραστική μάθηση με τις μηχανές, γίνονται οι σύμβουλοί σου». Καταλήγοντας, η κ. Kelan απέρριψε τους χαρακτηρισμούς που συνοδεύουν συχνά τους νέους, τονίζοντας ότι «δεν είναι η γενιά Ζ μία γενιά χιονονιφάδων».

Ελίτα Σφακιωτάκη, Δικηγόρος, Νομική Σύμβουλος στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης
«Η Γενιά Ζ είναι η πρώτη που διαμορφώνει την προσωπικότητα και τις πολιτικές της απόψεις μέσα σε ένα πλήρως ψηφιακό περιβάλλον», υπογράμμισε η δικηγόρος και νομική σύμβουλος στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης Ελίτα Σφακιωτάκη. «Είμαστε η πρώτη γενιά που μεγάλωσε μέσα στην τεχνολογία, καθώς ζει μέσα στην ΑΙ και τα social». Τόνισε ότι πλέον «ζούμε σε ένα περιβάλλον τεχνολογίας που μας διαμορφώνει συνολικά», ενώ «διαμορφώνουμε προσωπικότητα και πολιτική άποψη μέσα σε αυτό», αποκτώντας μια νέα ψηφιακή ταυτότητα. Περιέγραψε τη Γενιά Ζ ως «μια αλγοριθμική γενιά», προειδοποιώντας όμως ότι «ζούμε μέσα σε ένα μαύρο κουτί», όπου «μας επιβεβαιώνει ο αλγόριθμος σε αυτά που πιστεύουμε». Αναφερόμενη στις εμπειρίες της γενιάς της, σημείωσε ότι «ζήσαμε πολλές κρίσεις, συνεχείς, μια εποχή ψυχικής υπερκόπωσης», αλλά παρά τις δυσκολίες χαρακτήρισε τη Γενιά Ζ ως «την πρώτη γενιά που μιλάει δυνατά και είναι ανθεκτική».

Θάνος Γεωργούντζος, νομικός σύμβουλος και σύμβουλος πολιτικής, ιδρυτής και Εκτελεστικός Διευθυντής,
WeSolve Think Tank
Η Γενιά Ζ δεν απορρίπτει την πολιτική, αλλά ζητά νέους τρόπους συμμετοχής και μεγαλύτερη λογοδοσία από τους θεσμούς, επισήμανε ο νομικός σύμβουλος και σύμβουλος πολιτικής, ιδρυτής και εκτελεστικός διευθυντής του
WeSolve Think Tank Θάνος Γεωργούντζος, για να προσθέσει ότι «η γενιά Ζ έχει χάσει την εμπιστοσύνη σε θεσμούς» και αισθάνεται ότι «η δημοκρατία μοιάζει με μονόλογο κι όχι διάλογο». Τόνισε ότι οι νέοι «θέλουν να ακουστεί η φωνή τους» και πρότεινε τη διαμόρφωση «ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου» που θα βασίζεται στη συμμετοχή, τη διαφάνεια και τη λογοδοσία. Ως συγκεκριμένες προτάσεις παρουσίασε «την ίδρυση νεανικών συμβουλίων» και «νέες δομημένες διαβουλευτικές αρχιτεκτονικές», ενώ χαρακτήρισε την ελληνική Προεδρία της ΕΕ το 2027 ως ευκαιρία, ώστε «η κοινωνική διάσταση της Ευρώπης να αποτελέσει προτεραιότητα». Ο κ. Γεωργούντζος κατέληξε υπογραμμίζοντας ότι η γενιά Ζ δεν εγκαταλείπει την πολιτική αλλά τους παραδοσιακούς θεσμούς.

Sophia Nikolova, Συνιδρύτρια και Διευθύνουσα Σύμβουλος, BioBliss
«Η Γενιά Ζ μεγάλωσε μέσα στην αβεβαιότητα και αναζητά εργασία, καινοτομία και επιχειρηματικότητα με ουσιαστικό κοινωνικό αντίκτυπο, σύμφωνα με την συνιδρύτρια και διευθύνουσα σύμβουλο της BioBliss Sophia Nikolova. Οι παππούδες μας ήταν η γενιά του πολέμου, οι γονείς μας η γενιά της διπλωματίας, εμείς η γενιά της κρίσης, της ΑΙ, των πολέμων, για τους οποίους μαθαίνουμε σε πραγματικό χρόνο από το κινητό μας», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι «οι αβεβαιότητες γίνονται η κανονικότητα της ζωής σου». Όπως είπε, «θέλουμε να δουλέψουμε σκληρά, αλλά να υπάρχει νόημα στη δουλειά μας», ενώ η βιωσιμότητα αποτελεί βασική προτεραιότητα για τη νέα γενιά. Αναφερόμενη στην BioBliss, σημείωσε ότι στόχος είναι «να βρούμε λύσεις με σημασία που αλλάζουν τη ζωή των ανθρώπων», προσθέτοντας πως «η καινοτομία μπορεί να ξεκινήσει από την περιέργεια». Κατέληξε τονίζοντας ότι «η γενιά Ζ θέλει το καλύτερο», πως «δεν χάνουμε την πίστη στους θεσμούς, θέλουμε να εξελιχθούμε καλύτερα» και ότι «ως γενιά είμαστε ανθεκτικοί».