Κυριακή, 25 Οκτωβρίου 2026
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΖΑΝΙΤΗΣ: Κύριε Υπουργέ, ζούμε στην πιο ρευστή περίοδο γεωπολιτικών εξελίξεων των τελευταίων δεκαετιών. Και η Ελλάδα ήδη έχει πάρει θέση σε σημαντικές εξελίξεις, κυρίως με την επιχείρηση ASPIDES, την αποστολή των Patriot στην Σαουδική Αραβία και την συμμετοχή σε άλλες πρωτοβουλίες, όπως η IRINI και η UNIFIL. Πώς η στρατιωτική διπλωματία ενισχύει αν όχι αλλάζει το γεωπολιτικό εκτόπισμα της χώρας;
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Είναι αλήθεια ότι το διεθνές σύστημα διανύει περίοδο μεγάλης ρευστότητας και βαθιών γεωπολιτικών αλλαγών, με κύριο χαρακτηριστικό την επιστροφή του ανταγωνισμού ισχύος. Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας, η ιστορία της και, πρωτίστως, τα εθνικά της συμφέροντα επιβάλλουν να μην παρακολουθούμε παθητικά τις εξελίξεις, αλλά να διατηρούμε ενεργό παρουσία στην ευρύτερη περιοχή.
Η συμμετοχή μας σε διεθνείς επιχειρήσεις αποτελεί έμπρακτη έκφραση αυτής της επιλογής. Με την ευρωπαϊκή επιχείρηση «ΑΣΠΙΔΕΣ», στη δημιουργία της οποίας πρωτοστατήσαμε και της οποίας έχουμε αυτό το διάστημα και την εν πλω Διοίκηση – εκτός από τη χερσαία Διοίκηση η οποία εδρεύει μόνιμα στην Ελλάδα – συμβάλλουμε στην προστασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα. Με την επιχείρηση «ΕΙΡΗΝΗ», που ήταν επίσης πρόταση της χώρας μας, υποστηρίζουμε την εφαρμογή του εμπάργκο όπλων στη Λιβύη, ενώ μέσω της UNIFIL συνεισφέραμε επί σειρά ετών στη σταθερότητα του Λιβάνου.
Η ελληνική πυροβολαρχία Patriot στη Σαουδική Αραβία, τα στελέχη της οποίας είχα τη χαρά να επισκεφθώ πρόσφατα και να τα ευχαριστήσω, συμβάλλει στην προστασία κρίσιμων ενεργειακών υποδομών και προσφέρει στις Ένοπλες Δυνάμεις πολύτιμη επιχειρησιακή εμπειρία. Παράλληλα, ελληνικές δυνάμεις συμμετέχουν στις διεθνείς ειρηνευτικές αποστολές στο Κόσοβο και στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ενώ η Πολεμική Αεροπορία έχει αναλάβει την επιτήρηση του εναέριου χώρου της Βόρειας Μακεδονίας και του Μαυροβουνίου. Πρόσφατα, ενισχύσαμε και την ασφάλεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπου αυτή τη στιγμή μετασταθμεύουν δύο ζεύγη F-16 και μία Φρεγάτα.
Οι πρωτοβουλίες αυτές ενισχύουν τη διεθνή αξιοπιστία της χώρας, αναβαθμίζουν τη συνεργασία μας με τους συμμάχους και διευρύνουν τον ρόλο της Ελλάδας ως παράγοντα σταθερότητας. Ο ρόλος που έχει πλέον η Αλεξανδρούπολη στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της στρατηγικής σημασίας της χώρας μας για τη Δύση. Η Ελλάδα αποδεικνύει έμπρακτα συνεπώς και όχι στα λόγια ότι είναι πάροχος ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΖΑΝΙΤΗΣ: Έχουμε συνάψει δύο πολύ ισχυρές συμφωνίες με ΗΠΑ και Γαλλία αντίστοιχα. Από αυτές έχει προκύψει ισχυρή ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων, με μαχητικά, φρεγάτες, πυραύλους κ.α. Ωστόσο από τη μία ο Πρόεδρος Τραμπ επιμένει να πάρει τα F-35 η Τουρκία και από την άλλη η Γαλλία υπέγραψε συμφωνία αμυντικής βιομηχανικής συνεργασίας με την Τουρκία. Μπορούν αυτές οι εξελίξεις να διαταράξουν τις δικές μας συμφωνίες αλλά και την ισορροπία δυνάμεων;
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Οι σημερινές συγκρούσεις αποδεικνύουν ότι η στρατιωτική ισχύς δεν μετριέται μόνο με αριθμούς. Η τεχνολογική υπεροχή, η πληροφορία, η δικτύωση, η εκπαίδευση και η επιχειρησιακή ετοιμότητα καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητα μιας στρατιωτικής δύναμης.
Οι συμφωνίες μας με τις ΗΠΑ και τη Γαλλία στηρίζονται σε ισχυρό θεσμικό υπόβαθρο, αμοιβαία συμφέροντα και κοινές αξίες. Το βάθος τους αποτυπώνεται και στην απόκτηση προηγμένων οπλικών συστημάτων. Σε λίγες ημέρες θα υψώσουμε την ελληνική σημαία στον «ΝΕΑΡΧΟ», τη δεύτερη φρεγάτα FDI που αποκτά το Πολεμικό Ναυτικό, ενώ σε δύο χρόνια από σήμερα θα αρχίσουμε να παραλαμβάνουμε τα πρώτα F-35.
Ασφαλώς, παρακολουθούμε τις συνεργασίες των συμμάχων μας με χώρες που διατηρούν αναθεωρητικές επιδιώξεις και εκφράζουν απειλές εναντίον της Ελλάδας. Έχω δηλώσει ξεκάθαρα ότι δεν θα ήμασταν ευτυχείς εάν η Τουρκία αποκτούσε F-35. Δεν μπορούμε, προφανώς, να υποδείξουμε στις ΗΠΑ σε ποιον θα πωλούν οπλικά συστήματα. Θέτουμε, όμως, ένα ουσιαστικό ερώτημα: Είναι προς το συμφέρον των ΗΠΑ και της Συμμαχίας να διαθέτουν προηγμένα οπλικά συστήματα σε μια χώρα χωρίς να διασφαλίζεται ότι αυτά δεν θα στραφούν εναντίον άλλου κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ;
Αντίστοιχα, ένας «οδικός χάρτης» αμυντικής βιομηχανικής συνεργασίας μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας, δεν μεταβάλλει από μόνος του το περιεχόμενο της δικής μας στρατηγικής σχέσης με τη Γαλλία. Η ανανεωμένη ελληνογαλλική συμφωνία περιλαμβάνει ρητή δέσμευση αμοιβαίας συνδρομής σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης. Θα παρακολουθούμε, βεβαίως, όπως προανέφερα τις εξελίξεις και την πρακτική εφαρμογή τους.
Όμως, η Ελλάδα δεν μπορεί να εξαρτά την ασφάλειά της από τις αποφάσεις τρίτων. Με την «Ατζέντα 2030», την απόκτηση των F-35, την ενίσχυση του Πολεμικού Ναυτικού με φρεγάτες FDI (Belharra), την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα», την ανάπτυξη μη επανδρωμένων και αυτόνομων συστημάτων, ενισχύουμε τις δικές μας δυνατότητες. Οι συμμαχίες αποτελούν πολλαπλασιαστή ισχύος, όχι υποκατάστατο της εθνικής προσπάθειας.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΖΑΝΙΤΗΣ: Πρόσφατα, από τις Βρυξέλλες αναφέρατε ότι «η Τουρκία συνιστά απειλή για την Ελλάδα» και καλέσατε την Ευρώπη για τη δημιουργία μιας πραγματικά πανευρωπαϊκής αμυντικής ικανότητας που θα αντιμετωπίζει προκλήσεις από όλες τις κατευθύνσεις («360 μοιρών»), και όχι μόνο από τον Βορρά. Ποια είναι τα αγκάθια που εντοπίζετε στον δρόμο προς αυτή την κατεύθυνση;
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Η Ευρώπη πρέπει να κατανοήσει ότι οι απειλές δεν προέρχονται μόνο από τον Βορρά, αλλά και από τον Νότο. Οι εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ, στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ και στην ευρύτερη Μέση Ανατολή επηρεάζουν άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τις θαλάσσιες οδούς, την ενεργειακή επάρκεια και το εισόδημα των Ευρωπαίων πολιτών. Παράλληλα, οι σύγχρονες απειλές εκδηλώνονται στη στεριά, στη θάλασσα, στον αέρα, στον κυβερνοχώρο και στο διάστημα.
Το ζητούμενο είναι η ευρωπαϊκή άμυνα να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο. Η απειλή κατά ενός κράτους-μέλους πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα που αφορά ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα σύνορα στον Έβρο και στο Αιγαίο είναι ευρωπαϊκά σύνορα, Κρίσιμο εργαλείο είναι η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η περίπτωση της Κύπρου ανέδειξε την ανάγκη να αποκτήσει συγκεκριμένες διαδικασίες ενεργοποίησης, μηχανισμούς άμεσης αντίδρασης και επαρκή χρηματοδότηση.
Απαιτείται η ανάπτυξη ευρωπαϊκών στρατιωτικών δυνατοτήτων στην αεράμυνα, στην αντιπυραυλική προστασία, στα drones και στα συστήματα αντιμετώπισής τους. Η ελληνική εμπειρία από την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα» μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά σε αυτόν τον σχεδιασμό.
Σε αυτό το πλαίσιο η Ευρώπη χρειάζεται ισχυρότερη αμυντική βιομηχανία, κοινές προμήθειες, συμπαραγωγές και συνεργασία στην έρευνα. Η στρατηγική αυτονομία δεν εξαντλείται στην αγορά εξοπλισμών, αλλά προϋποθέτει την ικανότητα σχεδιασμού, παραγωγής και υποστήριξής τους.
Υπάρχει, τέλος, ένα ζήτημα αρχής: Η Ευρώπη δεν μπορεί να χρηματοδοτεί χωρίς όρους αμυντικές βιομηχανίες χωρών που διατηρούν ενεργές απειλές ή διεκδικήσεις εις βάρος κρατών-μελών της. Η ανάπτυξη ευρωπαϊκών αμυντικών εργαλείων πρέπει να διέπεται από σαφείς κανόνες, οι οποίοι να προστατεύουν τα συμφέροντα όλων των κρατών-μελών και να ενισχύουν τη συνολική ασφάλεια της Ένωσης, Και όχι να ανοίγει «Κερκόπορτες», όπως έχω επισημάνει στο παρελθόν.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΖΑΝΙΤΗΣ: Σας έχω ακούσει να στέκεστε ιδιαίτερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που διαθέτει οικονομία σχεδόν 20 τρισ. ευρώ, αλλά αντιμετωπίζει σημαντικά προβλήματα στις υποδομές που απαιτούνται για τη στρατιωτική κινητικότητα…
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Η στρατιωτική κινητικότητα αποτελεί βασική προϋπόθεση της ευρωπαϊκής αποτρεπτικής ικανότητας. Μια στρατιωτική δύναμη έχει ουσιαστική αξία όταν μπορεί να μετακινηθεί εγκαίρως εκεί όπου απαιτείται, μαζί με τον εξοπλισμό και τα μέσα υποστήριξής της.
Σήμερα εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά εμπόδια: γέφυρες που δεν αντέχουν το βάρος σύγχρονων αρμάτων, σήραγγες με ανεπαρκείς διαστάσεις, λιμάνια και αεροδρόμια που χρειάζονται αναβάθμιση, καθώς και σιδηροδρομικά δίκτυα με διαφορετικές τεχνικές προδιαγραφές. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί συντονισμένο ευρωπαϊκό σχεδιασμό και στοχευμένες επενδύσεις.
Η Ελλάδα μπορεί να διαδραματίσει κομβικό ρόλο, αναπτύσσοντας υποδομές διττής χρήσης, οι οποίες εξυπηρετούν τόσο τις πολιτικές όσο και τις στρατιωτικές ανάγκες. Παράλληλα, πρέπει να διασφαλίζεται η ανθεκτικότητα και η προστασία των κρίσιμων εγκαταστάσεων.
Ο στρατηγικός διάδρομος που θα συνδέει την Ελλάδα με τη Βουλγαρία, και τη Ρουμανία και τη Μολδαβία μπορεί να αποτελέσει συγκεκριμένο παράδειγμα ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας. Η διασύνδεση των υποδομών πρέπει να συνοδεύεται από μέτρα προστασίας, ώστε να διασφαλίζεται η απρόσκοπτη μεταφορά δυνάμεων ακόμη και σε περιόδους κρίσης.
Η ευρωπαϊκή άμυνα 360 μοιρών προϋποθέτει, επομένως, όχι μόνο σύγχρονα οπλικά συστήματα, αλλά και την ικανότητα ταχείας και ασφαλούς μετακίνησής τους εκεί όπου χρειάζονται.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΖΑΝΙΤΗΣ: Κύριε Υπουργέ, η “Ατζέντα 2030” προαναγγέλλει τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση στις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις των τελευταίων δεκαετιών, με έμφαση στην καινοτομία, τα drones/anti-drone συστήματα και την εγχώρια αμυντική βιομηχανία. Πόσο γρήγορα μπορεί η χώρα να περάσει από την αγορά έτοιμων οπλικών συστημάτων στην δικής της παραγωγή;
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Η μετάβαση έχει ήδη αρχίσει. Αλλάζουμε το παραγωγικό μοντέλο το οποίο συνδέεται με την εθνική άμυνα, ώστε η ενίσχυση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων να συνδυάζεται με την τεχνολογική ανάπτυξη, τη δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλής εξειδίκευσης και την ενίσχυση της ελληνικής οικονομίας.
Περνάμε από τη λογική «αγοράζω από το ράφι» στη λογική «σχεδιάζω, παράγω, συμπαράγω και εξάγω». Το μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας «ΠΥΡΠΟΛΗΤΗΣ», το οποίο σχεδιάστηκε και κατασκευάζεται από το Πολεμικό Ναυτικό, με τη στήριξη του ΕΛΚΑΚ, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Αντίστοιχα, το ελληνικό σύστημα αντιμετώπισης drones «Κένταυρος» το οποίο αναπτύχθηκε από την ΕΑΒ στη χώρα μας, έχει ήδη επιτυχή επιχειρησιακή εμπειρία στην Ερυθρά Θάλασσα και έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των Ενόπλων Δυνάμεων άλλων κρατών για την απόκτησή του.
Παράλληλα, δημιουργούμε παραγωγικές υποδομές για μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Το 306 Εργοστάσιο Βάσης Τηλεπικοινωνιών και το 316 Συνεργείο Περιοχής Τεχνικού στους Τοξότες Ξάνθης έχουν ήδη τη δυνατότητα παραγωγής περίπου 5.000 drones ετησίως. Με την ολοκλήρωση του 309 Εργοστασίου στη Μαλακάσα, στόχος είναι η παραγωγική δυναμικότητα να φτάσει τα 15.000 drones ετησίως έως το τέλος του 2026, με την προσθήκη επίσης έξι κινητών μονάδων παραγωγής.
Καθοριστικός είναι ο ρόλος του Ελληνικού Κέντρου Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ), το οποίο συνδέει τις επιχειρησιακές ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων με τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά κέντρα, τις νεοφυείς επιχειρήσεις και την εγχώρια βιομηχανία, με στόχο την ανάπτυξη καινοτόμων και εξαγώγιμων προϊόντων.
Επιδίωξή μας είναι η ελληνική συμμετοχή να ανέρχεται τουλάχιστον στο 25% των εξοπλιστικών προγραμμάτων. Αυτό συνεπάγεται μεταφορά τεχνογνωσίας, συμπαραγωγή και ένταξη ελληνικών επιχειρήσεων στις διεθνείς αλυσίδες αξίας. Ήδη, τμήματα των φρεγατών Belharra κατασκευάζονται σε ελληνικά ναυπηγεία, ενώ για την τέταρτη φρεγάτα, τον «ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗ», προβλέπεται ελληνική συμμετοχή της τάξης του 25%.
Θα συνεχίσουμε, φυσικά, να αποκτάμε προηγμένα συστήματα από τους συμμάχους μας. Σε κάθε μεγάλο πρόγραμμα, όμως, θα επιδιώκουμε τη μέγιστη δυνατή εγχώρια προστιθέμενη αξία και τη μεταφορά τεχνογνωσίας. Παράλληλα, η πρόσβαση σε κρίσιμες τεχνολογίες και πηγαίους κώδικες θα μας επιτρέπει να προσαρμόζουμε και να αναβαθμίζουμε τα συστήματα σύμφωνα με τις εθνικές μας ανάγκες.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΖΑΝΙΤΗΣ: Ως ορόσημο μέσω της «Ατζέντας» έχετε το 2030. Ωστόσο έχουμε και το νέο 12ετές ΜΠΑΕ με τη νέα Δομή Δυνάμεων. Φτάνοντας λοιπόν στα τέλη της δεκαετίας του ’30, ποιο θα είναι το νέο πρόσωπο των Ενόπλων Δυνάμεων;
ΝΙΚΟΣ ΔΕΝΔΙΑΣ: Το 2030 αποτελεί κρίσιμο ορόσημο, όχι το τέλος της προσπάθειας. Με την «Ατζέντα 2030» και τον μακροπρόθεσμο προγραμματισμό θέτουμε τις βάσεις για Ένοπλες Δυνάμεις τεχνολογικά προηγμένες, ευέλικτες και προσαρμοσμένες στις απειλές των επόμενων δεκαετιών.
Η βαθύτερη αλλαγή αφορά τον τρόπο λειτουργίας τους. Αισθητήρες, μαχητικά αεροσκάφη, πλοία, μονάδες ξηράς, drones και δορυφορικές δυνατότητες θα συνδέονται σε ένα κοινό δικτυοκεντρικό περιβάλλον. Έτσι, οι πληροφορίες θα μεταδίδονται ταχύτερα, η εικόνα του πεδίου θα είναι πληρέστερη και οι αποφάσεις θα λαμβάνονται με μεγαλύτερη ακρίβεια.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποτελεί τον πυρήνα αυτής της νέας αρχιτεκτονικής, εντάσσοντας σταδιακά την προστασία από αεροπορικές, βαλλιστικές και μη επανδρωμένες απειλές σε ένα ενιαίο σύστημα διοίκησης και ελέγχου.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνουμε στα αυτόνομα συστήματα. Στόχος μας είναι έως το 2030 η Ελλάδα να αποτελεί την ισχυρότερη δύναμη στην Ευρωπαϊκή Ένωση στην επιχειρησιακή αξιοποίηση αυτόνομων οχημάτων στη στεριά, στη θάλασσα και στον αέρα. Ταυτόχρονα, ενισχύουμε τις δυνατότητές μας στον κυβερνοχώρο και στο διάστημα, με τη δημιουργία του Σώματος Πληροφορικής, την ενοποίηση κρίσιμων λειτουργιών κυβερνοασφάλειας και την ανάπτυξη δορυφορικών δυνατοτήτων.
Εξίσου σημαντική είναι η τρίτη φάση της νέας δομής των Ενόπλων Δυνάμεων, την οποία ανακοινώσαμε πριν λίγες ημέρες: λιγότερες απαρχαιωμένες δομές, ορθολογικότερη κατανομή προσωπικού και εξοικονόμηση πόρων προς όφελός του, ισχυρότερες μονάδες, ενσωμάτωση δυνατοτήτων Διαστήματος, Κυβερνοχώρου και Ηλεκτρομαγνητικού Φάσματος στην επιχειρησιακή σχεδίαση, ένταξη των μη επανδρωμένων και αυτόνομων συστημάτων ως πολλαπλασιαστών ισχύος και για τους τρεις Κλάδους των Ενόπλων Δυνάμεων, μεγαλύτερη διακλαδικότητα και σύγχρονη αντίληψη για την εφεδρεία.
Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να διαθέτουμε νεότερα οπλικά συστήματα, αλλά να δημιουργήσουμε ένα ολοκληρωμένο αμυντικό σύστημα, στο οποίο η τεχνολογία, το ανθρώπινο δυναμικό, η εγχώρια παραγωγή και η επιχειρησιακή σχεδίαση θα λειτουργούν συνδυαστικά.
Αυτό είναι λοιπόν το νέο πρόσωπο των Ενόπλων Δυνάμεων, που σχεδιάζουμε για τα τέλη της δεκαετίας του 2030.
